Lata 1919–1939 były okresem szczególnego rozkwitu polonistyki na Uniwersytecie Lwowskim. Kształcenie polonistyczne oraz badania dotyczące języka i literatury polskiej stały się priorytetowymi obszarami działalności naukowo‑dydaktycznej uczelni. W ciągu dwudziestu lat okresu międzywojennego liczba katedr polonistycznych na Uniwersytecie Lwowskim wzrosła, a ich potencjał kadrowy znacznie się powiększył. Dorobek naukowy zatrudnionych w nich badaczy obejmował szereg fundamentalnych prac z zakresu językoznawstwa i literaturoznawstwa.

W momencie rozpadu Cesarstwa Austro‑Węgierskiego i proklamacji niepodległości Polski na Uniwersytecie Lwowskim funkcjonowały dwie katedry polonistyczne: Katedra Języka i Literatury Polskiej kierowana przez Wilhelma Bruchnalskiego (1859–1938), działająca od 1826 roku, oraz utworzona w 1903 roku Katedra Historii Literatury Polskiej, której kierownictwo po Józefie Kallenbachu (1861–1929) w kwietniu 1920 roku objął Juliusz Edwin Kleiner (1886–1957). Ponadto polonistyczne zajęcia dydaktyczne były prowadzone w Katedrze Języka Polskiego i Języków Słowiańskich oraz w Katedrze Literaturoznawstwa Porównawczego.

Wiosną 1920  roku na Uniwersytecie we Lwowie powołano odrębną Katedrę Języka Polskiego. Powstała ona w wyniku podziału Katedry Języka Polskiego i Języków Słowiańskich, której w latach 1917–1920 przewodniczył wybitny slawista i dialektolog Kazimierz Nitsch (1874–1958). Na początku 1920 roku Nitsch powrócił do pracy na Uniwersytecie Jagiellońskim, skąd trzy lata wcześniej przybył do Lwowa. Na Uniwersytecie Lwowskim funkcję kierownika katedry slawistycznej objął Henryk Ułaszyn (1874–1956). Od stycznia 1920 roku do września 1921 kierował on Seminarium Filologii Słowiańskiej, a jednocześnie nowo utworzoną Katedrą Języka Polskiego. Jesienią 1921 roku, z przyczyn osobistych, Ułaszyn opuścił Lwów. W styczniu 1922 roku profesorem nadzwyczajnym katedry slawistycznej został Tadeusz Lehr‑Spławiński (1891–1965), który stał na jej czele do 1929 roku; wykładał język starocerkiewnosłowiański oraz przez pewien czas język ukraiński, a także prowadził zajęcia z fonetyki, morfologii, składni i dialektologii języka polskiego. W latach 1922–1926 Lehr‑Spławiński równocześnie kierował Katedrą Filologii Słowiańskiej oraz Katedrą Języka Polskiego.

W marcu 1926 roku Katedrę Języka Polskiego powierzono innemu kierownikowi. Został nim Henryk Karol Gaertner (1892–1935), absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, posiadający wcześniejsze doświadczenie dydaktyczne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (1923–1925). W Katedrze Języka Polskiego Uniwersytetu Lwowskiego Gaertner był najpierw profesorem nadzwyczajnym (1926–1934), a następnie profesorem zwyczajnym (1934–1935). Pracując we Lwowie, zajmował się historią języka polskiego, a także zagadnieniami stylistyki, kultury języka, dialektologii oraz dydaktyki.

W 1926 roku Katedrę Literaturoznawstwa Porównawczego, utworzoną wcześniej na Uniwersytecie Lwowskim specjalnie dla Jana Kasprowicza (1860–1926), przekształcono w Zakład Porównawczej Historii Literatury Polskiej. W latach 1926–1939 nieprzerwanie stał na jej czele Eugeniusz Kucharski (1880–1952), absolwent Uniwersytetu Lwowskiego, który od 1921 roku prowadził na tej uczelni wykłady jako docent w ramach godzin zleconych. W latach 1928–1935 Kucharski był zatrudniony jako profesor nadzwyczajny, a w latach 1935–1939 – profesor zwyczajny Uniwersytetu Lwowskiego. W okresie międzywojennym stał się czołowym badaczem twórczości Aleksandra Fredry. Zajmował się ponadto dorobkiem Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego, a także teatrologią, metodologią badań literackich oraz wybranymi zagadnieniami z zakresu teorii językoznawstwa, geopolityki i geografii lingwistycznej.

Kolejne zmiany w działalności katedr polonistycznych na Uniwersytecie Lwowskim zaszły na początku lat 30. XX wieku. 31 marca 1931 roku Bruchnalski zakończył swoją ponadtrzydziestoletnią pracę na uniwersytecie i przeszedł na emeryturę. W czerwcu tego samego roku nazwę kierowanej przez niego katedry oficjalnie zmieniono z: Katedra Języka Polskiego i Historii Literatury Polskiej na: Katedra Historii Literatury Polskiej. Kierownikiem tej zreformowanej katedry został Kazimierz Kolbuszewski (1884–1943), który w latach 1921–1922 wykładał na Uniwersytecie Lwowskim, a w latach 1922–1933 pracował jako profesor zwyczajny na Uniwersytecie Wileńskim im. Stefana Batorego. Zezwolenie na zatrudnienie Kolbuszewskiego Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego wydało 16 września 1932 roku. Kolbuszewski kierował Katedrą Historii Literatury Polskiej do 1939 roku, a jednocześnie stał na czele Instytutu Dawnej Literatury Polskiej Uniwersytetu Lwowskiego. Katedra Historii Literatury Polskiej Kolbuszewskiego koncentrowała działalność naukową na historii dawnej literatury polskiej, w odróżnieniu od Katedry Historii Literatury Polskiej, kierowanej w okresie międzywojennym przez Kleinera, która specjalizowała się w badaniach nad literaturą polską czasów nowożytnych.

Pod kierunkiem Kleinera katedra rozwijała się dynamicznie. W okresie dwudziestolecia międzywojennego Kleiner zyskał renomę jednego z czołowych badaczy literatury polskiej. Wypracowane przez niego sposoby ujmowania problematyki polskiego romantyzmu przez długi czas wyznaczały kierunki dalszych badań literaturoznawczych nad tą epoką. W latach 20. XX wieku Kleiner opublikował cztery części szczegółowej monografii poświęconej Juliuszowi Słowackiemu, a w latach 1924–1933 przygotował do druku 10 tomów krytycznego wydania naukowego Dzieł wszystkich Słowackiego (T. I–VII, IX–XI). W latach 30. XX wieku zajmował się twórczością Zygmunta Krasińskiego i Aleksandra Fredry.

Jako docenci w katedrze Kleinera pracowali: Konstanty Wojciechowski (1872–1924) w latach 1904–1916 (w latach 1916–1924 – jako profesor nadzwyczajny), Bronisław Gubrynowicz (1870–1933) w latach 1905–1916 (w latach 1916–1920 – profesor nadzwyczajny), Wiktor Hahn ( 1871–1959) w latach 1907–1917 (w latach 1917–1924 – profesor nadzwyczajny), Stefan Vrtel‑Wierczyński (1886–1963) w latach 1923–1927, Zygmunt Szweykowski (1894–1930) w latach 1928–1930 oraz Stefania Skwarczyńska (1902–1988) w latach 1937–1939. Asystentami katedry w różnych okresach byli: Mieczysław Piszczkowski (1901–1981), Janina Garbaczowska (1902–1986) i Władysław Floryan (1907–1991).

W latach 30. XX wieku badania polonistyczne na Uniwersytecie Lwowskim rozwijały się również w ramach Katedry Filologii Słowiańskiej. Po Lehr‑Spławińskim, w latach 1929–1936, na czele katedry stał Witold Taszycki (1898–1979), który 9 listopada 1929 roku został mianowany profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Lwowskiego. Po śmierci Gaertnera, kierownika Katedry Języka Polskiego, wiosną 1935 roku Taszyckiemu zaproponowano objęcie stanowiska profesora zwyczajnego tej katedry. Od kwietnia 1936 roku do 1939 Taszycki kierował Katedrą Języka Polskiego.

Po przejściu Taszyckiego do Katedry Języka Polskiego, na stanowisko profesora nadzwyczajnego Katedry Filologii Słowiańskiej we wrześniu 1937 roku został mianowany Zdzisław Stieber (1903–1980), który kierował nią do 1939 roku. Asystentami w tej katedrze byli: Władysław Kuraszkiewicz (1905–1997) w latach 1928–1929, Stefan Hrabec (1912–1972) w latach 1932–1939 oraz Stanisław Rospond (1906–1982) w latach 1936–1939.

Na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Lwowskiego w latach 30. XX wieku został utworzony kierunek „Studia Pedagogiczne”, w ramach którego wykłady z języka polskiego i literatury polskiej prowadzili Gaertner i Kleiner. Osobny przedmiot „Dydaktyka języka polskiego i literatury polskiej w szkole średniej” wykładali praktykujący pedagodzy pracujący w szkołach i gimnazjach: Ryszard Skulski (1890–1951), Juliusz Balicki (1890–1963) i Juliusz Kijas (1899–1967).

Jesienią 1939 roku, po wybuchu II wojny światowej i wkroczeniu Armii Czerwonej do Lwowa, rozpoczęły się procesy sowietyzacji i ukrainizacji Uniwersytetu Lwowskiego. W wyniku reorganizacji w ramach uczelni pozostały jedynie dwie katedry polonistyczne: Katedra Literatury Polskiej pod kierunkiem Kleinera oraz Katedra Języka Polskiego, którą kierował Taszycki. Do Katedry Literatury Polskiej przenieśli się profesorowie Stanisław Łempicki (1886–1947) i Bogdan Suchodolski (1903–1992), którzy wcześniej pracowali w Katedrze Historii Oświaty i Szkolnictwa. Oprócz nich w latach 1939–1941 w Katedrze Literatury Polskiej byli zatrudnieni: profesor Kucharski, docenci Skwarczyńska, Floryan, Garbaczowska, a także Waleria Sołtysiak‑Fuks (1914–2008) i Stefan Kawyn (1904–1968). W latach 1939–1941 w Katedrze Języka Polskiego pracowali docent Stieber oraz asystenci Rospond i Przemysław Zwoliński (1914–1981).

W okresie niemieckiej okupacji Lwowa w latach 1941–1944 Uniwersytet Lwowski był zamknięty. Część wykładowców polonistyki, m.in. Skwarczyńska, Kucharski, Kolbuszewski, Floryan, Garbaczowska, Kawyn i Zwoliński, prowadziła tajne nauczanie. Aresztowany przez nazistów Kolbuszewski zginął 20 lutego 1943 roku w niemieckim obozie koncentracyjnym w Majdanku. Kleiner, Żyd z pochodzenia, musiał ukrywać się na terenie województwa lubelskiego. Po zakończeniu wojny już nie wrócił do Lwowa, lecz podjął pracę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim.

Jesienią 1944 roku, po wznowieniu działalności Uniwersytetu Lwowskiego, ponownie rozpoczęły pracę obie katedry polonistyczne: Katedra Literatury Polskiej oraz Katedra Języka Polskiego. Kierownikiem Katedry Literatury Polskiej został E. Kucharski. Pełnił tę funkcję do czerwca 1946 roku, kiedy to wyjechał do Torunia. Profesorem Katedry Literatury Polskiej był Łempicki, a asystentem Kawyn. Wiosną 1945 roku pierwszy z nich wyjechał do Krakowa, a drugi do Lublina.

W latach 1944–1945 kierownikiem Katedry Języka Polskiego Uniwersytetu Lwowskiego był  Taszycki, który później przeniósł się do Krakowa.

Podsumowanie dziejów polonistyki na Uniwersytecie Lwowskim w latach 1919–1939 wiąże się z dramatycznym końcem tego okresu. Katedry polonistyczne uległy likwidacji w wyniku wydarzeń II wojny światowej. Jednak ich potencjał naukowy znalazł kontynuację w działalności ich pracowników w powojennej Polsce. Naukowcy, którzy pracowali we Lwowie w okresie międzywojennym, po przeniesieniu się w latach 1944–1946 do Polski znacznie wzmocnili potencjał naukowy wielu uczelni. Ponadto w okresie międzywojennym na Uniwersytecie Lwowskim swoją karierę naukową rozpoczęło wielu badaczy, którzy dopiero później, w czasach powojennych, stali się uznanymi autorytetami naukowymi: Kuraszkiewicz, Hrabec, Rospond, Stanisław Bąk (1900–1981), Stanisław Jodłowski (1902–1979), Zygmunt Rysiewicz (1911–1954), Maria Dłuska (1900–1992) i inni. Naukowcy, którzy pracowali lub studiowali na Uniwersytecie we Lwowie, po II wojnie światowej wnieśli znaczący wkład w rozwój badań polonistycznych na wielu polskich uniwersytetach (w Krakowie, Lublinie, Łodzi, Toruniu, Warszawie, Wrocławiu).

Алла Кравчук