Przejdź do głównej treści

Instytut Języka Polskiego PAN

23-25 października 2026 r.

Międzynarodowa Konferencja Naukowa

200 lat polonistyki na Uniwersytecie Lwowskim (1826–2026).
Tradycje i perspektywy badań polonistycznych

Wybrane sylwetki polonistów lwowskich do 1939 roku

Mikołaj Michalewicz

Mikołaj Michalewicz (1792–1846) – polonista, kierownik pierwszej katedry polonistycznej na Uniwersytecie Lwowskim w latach 1826–1844.

Urodził się 3 maja 1792 roku w miejscowości Kopyczynce na Tarnopolszczyźnie w ruskiej (ukraińskiej) rodzinie szlacheckiej herbu „Prus”. Edukację podstawową i średnią zdobył w szkołach ojców bazylianów w Buczaczu, wyższe wykształcenie – na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Studiował w Instytucie Rolniczym w Wiedniu, gdzie jednocześnie pracował jako nauczyciel w szkole powszechnej. Był nauczycielem domowym i guwernerem w domu Aleksandra Fredry (1793–1876) we Lwowie. Następnie pracował jako bibliotekarz w prywatnej bibliotece księcia Henryka Lubomirskiego (1777–1850) w Przeworsku. W latach 1826–1827 pełnił funkcję zastępcy kuratora, a w latach 1827–1828 – kustosza Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie. W latach 1827–1834 redagował „Gazetę Lwowską” oraz jej dodatek „Rozmaitości”. Współpracował z gazetą „Lwowianin”, w której m.in. w 1841 roku opublikował obszerny artykuł Badanie o tłumaczeniach pisma sł. na język starosłowiański (cerkiewny) mające służyć za wstęp do wiadomości o tłumaczeniach pisma św. na język polski [w oryginalnym tytule jest błąd drukarski: sł. zamiast św.].

W latach 1826–1844 był profesorem Katedry Języka i Literatury Polskiej Uniwersytetu Lwowskiego. Stanowisko to objął 9 stycznia 1826 roku w wyniku konkursu. Uzyskał je dzięki protekcji hrabiów Lubomirskiego i Józefa Maksymiliana Ossolińskiego (1748–1826). W drugim trymestrze roku akademickiego 1826–1827 dwa razy w tygodniu prowadził wykłady z literatury polskiej, opierając je na dwutomowym podręczniku „Historia literatury polskiej” Feliksa Bentkowskiego (Warszawa–Wilno, 1814). W kolejnym roku akademickim, oprócz wykładów z historii literatury polskiej, zaczął również prowadzić wykłady ze stylistyki i retoryki na podstawie podręcznika Euzebiusza Słowackiego Dzieła z pozostałych rękopisów ogłoszone (T. 1–3. Wilno, 1824–1826). W kolejnych latach kontynuował pracę dydaktyczną na uniwersytecie. Przygotowywał materiały do gramatyki historycznej języka polskiego, którą zamierzał opublikować. W listopadzie 1844 roku ciężka choroba uniemożliwiła mu dalszą pracę na uniwersytecie.

Zmarł 23 lutego 1846 roku we Lwowie.

Literatura:

Czarnik Bronisław. Ossoliński i Katedra Języka i Literatury Polskiej na Uniwersytecie Lwowskim // Pamiętnik Literacki. (1902) № 3. S. 108–119; Hahn Wiktor. Katedra Historii Literatury Polskiej w Uniwestytecie Lwowskim (1826–1904). Lwów, 1912; Wasylewski Stanisław. M. Michalewicz // Stulecie „Gazety Lwowskiej”, 1811–1911. T. 1. Cz. 2. Lwów, 1911. S. 1–13; Knot Antoni. Michalewicz Mikołaj // Polski Słownik Biograficzny. T. 20/1, red. Emanuel Rostworowski. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk, 1975. S. 571–572; Kozyckyj Andrij. 190 lat historii katedr filologii polskiej na Uniwersytecie Lwowskim // Postscriptum Polonistyczne. Pόłrocznik Szkoły Języka i Kultury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Katowice, 2009. № 1 (3). S. 213–226; Козицький Андрій, Кравчук Алла. Полоністика у Львівському університеті // Наукові зошити історичного факультету. Львівський національний університет імені Івана Франка. Вип. 10. Львів, 2009. С. 13–35; Кравчук Алла. Михалевич Миколай // Енциклопедія Львівського університету. Т. 2. Львів, 2014. С. 139; Климчук Андрій. Микола Михалевич – перший професор кафедри полоністики Львівського університету // Науковий потенціал славістики: історичні здобутки та тенденції розвитку: тези доповідей Міжнародної наукової конференції до Дня слов’янської писемності і культури (Київ, 21 травня 2015 р.). Київ: НАН України, 2015. С. 184–186; Grzęda Ewa. Filologia polska – literaturoznawstwo na Uniwersytecie Lwowskim do 1914 r. // Dzieje humanistyki lwowskiej 1661–1946 (z dwona interaktywnymi inwentarzami). T. 1. Nauki filologiczne. Pod red. Anny Dąbrowskiej i Heleny Masztalerz. Wrocław, 2025. S. 67–98. Publikacja dostępna: https://repozytorium.uni.wroc.pl

Alla Kravchuk