{"id":585,"date":"2026-07-29T13:05:29","date_gmt":"2026-07-29T11:05:29","guid":{"rendered":"https:\/\/ijpp.secretcats.pl\/?page_id=585"},"modified":"2026-10-11T10:15:18","modified_gmt":"2026-10-11T08:15:18","slug":"streszczenia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/polonistykalwowska.ijppan.pl\/uk\/streszczenia\/","title":{"rendered":"\u0420\u0435\u0437\u044e\u043c\u0435"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n
\n\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t

Streszczenia<\/h1>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n<\/div>\n
\n \t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t
\u00a0 \u00a0 <\/b>1.\u00a0 Michalina Biernacka<\/strong>, Uniwersytet \u0141\u00f3dzki<\/span><\/div>

Shadowing<\/em><\/strong> jako skuteczna technika nauczania wymowy polskiej Ukrai\u0144c\u00f3w<\/strong><\/p>

Celem referatu jest przyjrzenie si\u0119 wariantom techniki zwanej shadowing<\/em>, zyskuj\u0105cej popularno\u015b\u0107 w nauczaniu wymowy j\u0119zyk\u00f3w obcych na \u015bwiecie. Nie doczeka\u0142a si\u0119 ona jednak dot\u0105d opisu w odniesieniu do nauczania j\u0119zyka polskiego jako obcego, dlatego temat uznano za interesuj\u0105cy i wart przedstawienia. Badania nad jej skuteczno\u015bci\u0105 prowadzone s\u0105 od dw\u00f3ch lat na kierunku studia polskie z j\u0119zykiem angielskim w Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim, na kt\u00f3rym j\u0119zyka polskiego jako obcego ucz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie studenci z Ukrainy.<\/p>

W trakcie referatu przybli\u017cony zostanie potencja\u0142 shadowingu<\/em> i om\u00f3wione zostan\u0105 wskaz\u00f3wki korzystania z niego podczas lekcji. Postawiono bowiem tez\u0119, \u017ce jest to technika, kt\u00f3ra korzystnie wp\u0142ywa na rozw\u00f3j wymowy, jednocze\u015bnie podnosz\u0105c poziom kompetencji uczni\u00f3w\u00a0 w zakresie dzia\u0142a\u0144 j\u0119zykowych (szczeg\u00f3lnie recepcji ustnej i audiowizualnej oraz produkcji ustnej). Zaprezentowane zostan\u0105 tak\u017ce wnioski z przeprowadzonych bada\u0144. Przede wszystkim uznano za wa\u017cne ustalenie, czy jest to w\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b na rozwijanie wymowy w sytuacji, gdy j\u0119zyki uczni\u00f3w (ojczysty i docelowy) r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 znacz\u0105co pod wzgl\u0119dem prozodycznym. Pod lup\u0119 wzi\u0119to zar\u00f3wno odmienn\u0105 polsko\u2011ukrai\u0144sk\u0105 akcentuacj\u0119, jak i inne sposoby intonowania. Refleksji poddano tak\u017ce liczb\u0119 r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy j\u0119zykami, na jakie w trakcie \u0107wicze\u0144 w tej technice nale\u017cy zwraca\u0107 uwag\u0119 (o czym nie odnaleziono \u017cadnej wzmianki w literaturze przedmiotu). Szukano wi\u0119c odpowiedzi na pytania typu: czy lepiej koncertowa\u0107 si\u0119 na jednej g\u0142osce czy kilku, czy zawsze z udzia\u0142em prozodii czy bez niej, a mo\u017ce cechom prozodycznym po\u015bwi\u0119ca\u0107 nale\u017cy osobne \u0107wiczenia?\u00a0<\/p>

Ostatecznie badania skoncentrowano na wariantach techniki shadowing<\/em> i mo\u017cliwych sposobach przeprowadzania treningu z jej wykorzystaniem w ramach pracy stacjonarnej lub online, grupowo lub indywidualnie, samodzielnie lub pod kontrol\u0105 lektora.\u00a0\u00a0<\/p>

S\u0142owa kluczowe: fonodydaktyka, techniki nauczania, metoda kontrastywna<\/p>

  1. Mariya Bracka<\/strong>, Kijowski Uniwersytet Narodowy im. Tarasa Szewczenki<\/li><\/ol>

    Rzecz o pojednaniu polsko\u2011ukrai\u0144skim: pr\u00f3ba Paulina \u015awi\u0119cickiego<\/strong><\/p>

    W referacie zostanie om\u00f3wiona pr\u00f3ba podj\u0119cia pionierskich wysi\u0142k\u00f3w na rzecz polsko\u2011ukrai\u0144skiego porozumienia, poczynionych przez XIX\u2011wiecznego pisarza, publicyst\u0119 i powsta\u0144ca styczniowego Paulina \u015awi\u0119cickiego (1841\u20131876; pseudonimy P. Stachurski, Paw\u0142o Swij, D. \u0141ozowskyj). Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 stanowi\u0142a unikaln\u0105 romantyczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 zniesienia historycznych i spo\u0142ecznych podzia\u0142\u00f3w w czasach narastaj\u0105cych konflikt\u00f3w narodowo\u015bciowych.<\/p>

    Kluczowym elementem dzia\u0142alno\u015bci publicystycznej i redaktorskiej \u015awi\u0119cickiego by\u0142o za\u0142o\u017cenie we Lwowie polsko\u2011ukrai\u0144skiego miesi\u0119cznika \u201eSio\u0142o\u201d (ukr. \u201e\u0421\u0435\u043b\u043e\u201d), stawiaj\u0105cego sobie za cel wzajemne poznanie obu kultur. Publikowano w nim teksty w j\u0119zyku polskim oraz ukrai\u0144skim (cz\u0119sto drukowane alfabetem \u0142aci\u0144skim, tzw. abecad\u0142em, co mia\u0142o u\u0142atwi\u0107 Polakom lektur\u0119). Na \u0142amach pisma popularyzowano tw\u00f3rczo\u015b\u0107 autor\u00f3w ukrai\u0144skich, w tym Tarasa Szewczenki.<\/p>

    Kluczowym punktem w \u015bwiatopogl\u0105dzie \u015awi\u0119cickiego by\u0142o uzasadnienie koncepcji to\u017csamo\u015bci \u201eukrai\u0144sko\u2011ruskiej\u201d. Wed\u0142ug Iwana Franki, to w\u0142a\u015bnie \u015awi\u0119cicki by\u0142 autorem i popularyzatorem terminu \u201eukrai\u0144sko\u2011ruski\u201d. Pr\u00f3bowa\u0142 on przekona\u0107 Polak\u00f3w, \u017ce Ukrai\u0144cy s\u0105 odr\u0119bnym, pe\u0142noprawnym narodem o bogatej historii i kulturze, a nie jedynie \u201ecz\u0119\u015bci\u0105 narodu polskiego\u201d lub \u201ema\u0142orosyjskiego\u201d. Realizuj\u0105c t\u0119 koncepcj\u0119, \u015awi\u0119cicki pisa\u0142 dzie\u0142a literackie w obu j\u0119zykach (np. powie\u015b\u0107 Przed laty<\/em> \u2013 ukr. Ko\u0142y\u015b bu\u0142o<\/em>, Opowie\u015bci stepowe<\/em> \u2013 ukr. Stepowi opowidannia<\/em>). Jako jeden z pierwszych t\u0142umaczy\u0142 klasyk\u0119 literatury \u015bwiatowej (np. Hamleta<\/em> Szekspira) na j\u0119zyk ukrai\u0144ski, staraj\u0105c si\u0119 podnie\u015b\u0107 rang\u0119 tego j\u0119zyka do poziomu j\u0119zyka literackiego.<\/p>

    Dzi\u015b badacze traktuj\u0105 \u015awi\u0119cickiego jako jednego z pierwszych \u015bwiadomych rzecznik\u00f3w polsko\u2011ukrai\u0144skiego dialogu kulturowego, a refleksy jego za\u0142o\u017ce\u0144 mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w p\u00f3\u017aniejszych koncepcjach Jerzego Giedroycia czy wsp\u00f3\u0142czesnych procesach rekoncyliacji.<\/p>

    S\u0142owa kluczowe: Paulin \u015awi\u0119cicki, dwuj\u0119zyczno\u015b\u0107, to\u017csamo\u015b\u0107 heterogeniczna, dialog kulturowy polsko\u2011ukrai\u0144ski, publicystyka<\/p>

    1. Iryna Bundza<\/strong>, Narodowy Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki,
      Khrystyna Nikola\u0456chuk<\/strong>, Narodowy Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki<\/li><\/ol>

      Elastyczny, gi\u0119tki<\/em><\/strong> oraz \u0435\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439, \u0433\u043d\u0443\u0447\u043a\u0438\u0439<\/em>: podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice w zakresie \u0142\u0105czliwo\u015bci leksykalno\u2011semantycznej polskich i ukrai\u0144skich przymiotnik\u00f3w<\/strong><\/p>

      W referacie zostanie przedstawiona analiza \u0142\u0105czliwo\u015bci polskich przymiotnik\u00f3w\u00a0 synonimicznych elastyczny<\/em>, gi\u0119tki<\/em> z ich kolokatami rzeczownikowymi w por\u00f3wnaniu z \u0142\u0105czliwo\u015bci\u0105 odpowiednich przymiotnik\u00f3w ukrai\u0144skich \u0435\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439<\/em>, \u0433\u043d\u0443\u0447\u043a\u0438\u0439<\/em> i ich kolokatami rzeczownikowymi. Kolokaty s\u0142ownikowe zostan\u0105 wyekscerpowane z podstawowych \u017ar\u00f3de\u0142 leksykograficznych obu j\u0119zyk\u00f3w: S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego<\/em> pod redakcj\u0105 Witolda Doroszewskiego, Uniwersalny s\u0142ownik j\u0119zyka polskiego<\/em> pod redakcj\u0105 Stanis\u0142awa Dubisza, Inny s\u0142ownik j\u0119zyka polskiego<\/em> pod redakcj\u0105 Miros\u0142awa Ba\u0144ki, Wielki s\u0142ownik j\u0119zyka polskiego <\/em>pod redakcj\u0105 Piotra \u017bmigrodzkiego, \u0421\u043b\u043e\u0432\u043d\u0438\u043a \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043c\u043e\u0432\u0438: \u0432 20 \u0442\u043e\u043c\u0430\u0445<\/em> pod redakcj\u0105 Witalija Rusaniwskiego, \u0421\u043b\u043e\u0432\u043d\u0438\u043a \u0441\u043f\u043e\u043b\u0443\u0447\u0443\u0432\u0430\u043d\u043e\u0441\u0442\u0456 \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043c\u043e\u0432\u0438 (\u043d\u0430\u0439\u0443\u0436\u0438\u0432\u0430\u043d\u0456\u0448\u0430 \u043b\u0435\u043a\u0441\u0438\u043a\u0430)<\/em> Iwana Sachny. Analiz\u0105 zostan\u0105 obj\u0119te wszystkie znaczenia wyraz\u00f3w elastyczny<\/em>, gi\u0119tki <\/em>oraz \u0435\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439<\/em>, \u0433\u043d\u0443\u0447\u043a\u0438\u0439<\/em>: zar\u00f3wno w\u0142a\u015bciwe, jak i przeno\u015bne. Po\u0142\u0105czenia tych przymiotnik\u00f3w (o\u015brodk\u00f3w kolokacji) z rzeczownikami (kolokatami) b\u0119d\u0105 badane w obr\u0119bie poszczeg\u00f3lnych grup leksykalno\u2011semantycznych (np. materia\u0142y, \u015brodki komunikacji etc.).<\/p>

      Kolokaty pozyskane ze s\u0142ownik\u00f3w zostan\u0105 zestawione z kolokatami wyekscerpowanymi z korpus\u00f3w. \u0179r\u00f3d\u0142em materia\u0142u stan\u0105 si\u0119 najnowsze w obu j\u0119zykach korpusy j\u0119zykowe: Korpus Wsp\u00f3\u0142czesnego J\u0119zyka Polskiego<\/em> (zawieraj\u0105cy teksty powsta\u0142e po 2011 roku), \u0413\u0435\u043d\u0435\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u0438\u0439 \u0440\u0435\u0433\u0456\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e \u0430\u043d\u043e\u0442\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0439 \u043a\u043e\u0440\u043f\u0443\u0441 \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043c\u043e\u0432\u0438<\/em> (w wyszukiwarce zostan\u0105 wybrane odpowiednie ograniczenia). W celu zr\u00f3wnowa\u017cenia danych kontekstowych (w ukrai\u0144skim korpusie jest o wiele wi\u0119cej kontekst\u00f3w z analizowanymi wyrazami ni\u017c w polskim) badania zostan\u0105 przeprowadzone w kilku etapach. W pierwszej kolejno\u015bci przyjrzymy si\u0119 kontekstowym realizacjom przymiotnik\u00f3w polskich. Nast\u0119pnie wszystkie zebrane kolokaty polskiej pary synonimicznej przet\u0142umaczymy na j\u0119zyk ukrai\u0144ski i zbadamy w korpusie ich wyst\u0119powanie z wyrazami\u00a0 \u0435\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439<\/em>, \u0433\u043d\u0443\u0447\u043a\u0438\u0439<\/em>.\u00a0<\/p>

      W polu zainteresowa\u0144 znajd\u0105 si\u0119 podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy badanymi parami: dla analizowanych leksem\u00f3w zostan\u0105 ustalone kolokaty ekwiwalentne oraz kolokaty swoiste w obu j\u0119zykach. Badania uwidoczni\u0105 r\u00f3\u017cnice obrazu \u015bwiata zawartego w ka\u017cdym j\u0119zyku.\u00a0<\/p>

      S\u0142owa kluczowe: \u0142\u0105czliwo\u015b\u0107 leksykalno\u2011semantyczna, kolokat, korpus, s\u0142ownik, j\u0119zyk polski i ukrai\u0144ski<\/p>

      1. Anna Burzy\u0144ska\u2011Kamieniecka<\/strong>, Uniwersytet Wroc\u0142awski<\/li><\/ol>

        Sztuka \u017cywego s\u0142owa w kszta\u0142ceniu akademickim. Z dziej\u00f3w lektoratu wymowy polskiej na Uniwersytecie Lwowskim (do 1939 roku)<\/strong><\/p>

        W marcu 1909 roku Ministerstwo Wyzna\u0144 i O\u015bwiaty dopu\u015bci\u0142o radc\u0119 cesarskiego Juliusza Tennera (1861\u20131922) do pe\u0142nienia funkcji lektora (nauczyciela) wymowy na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Ten\u00a0 prekursor poszukiwa\u0144 naukowych w dziedzinie sztuki \u017cywego s\u0142owa mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107 roli, jak\u0105 odgrywa w spo\u0142ecze\u0144stwie kszta\u0142cenie w\u0142a\u015bciwej wymowy, czemu da\u0142 wyraz m.in. w\u00a0 jednej ze swoich prac, pisz\u0105c: \u201eB\u0119d\u0119 szcz\u0119\u015bliwy, je\u015bli skromne moje usi\u0142owania przyczyni\u0105 si\u0119 do zwr\u00f3cenia uwagi na sztuk\u0119 \u017cywego s\u0142owa jako na pierwiastek wychowania publicznego, je\u015bli si\u0119 przyczyni\u0105 do wskrzeszenia sztuki, ongi w Polsce tak kwitn\u0105cej, a dzi\u015b tak zaniedbanej\u201d (Technika \u017cywego s\u0142owa<\/em> 1905, s. VIII). Fakt zatrudnienia Juliusza Tennera na Uniwersytecie Lwowskim przyczyni\u0142 si\u0119 do wzrostu zainteresowania teori\u0105 \u017cywego s\u0142owa na tej uczelni, co w praktyce prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na cykl wyk\u0142ad\u00f3w i \u0107wicze\u0144 prowadzonych z r\u00f3\u017cn\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 do 1939 roku w ramach tzw. lektoratu wymowy (dla polonist\u00f3w i innych s\u0142uchaczy).\u00a0<\/p>

        W prezentowanym referacie zostan\u0105 przedstawione sylwetki kolejnych lektor\u00f3w wymowy, na czele ze wspomnianym wcze\u015bniej Juliuszem Tennerem, odr\u00f3\u017cniaj\u0105cym deklamacj\u0119 (jako cz\u0119\u015b\u0107 sztuki aktora) od recytacji (samodzielnej sztuki), autorem kilku rozpraw z tego zakresu (Estetyka \u017cywego s\u0142owa<\/em> 1904, Technika \u017cywego s\u0142owa<\/em> 1906, Kilka my\u015bli o nowoczesnej sztuce aktorskiej<\/em> 1908, Podr\u0119cznik sztuki czytania<\/em> 1917). B\u0119dzie tak\u017ce mowa o dzia\u0142alno\u015bci Janusza Strachockiego (1892\u20131967), Mieczys\u0142awa Szpakiewicza (1890\u20131945), Jerzego Szyndlera (1898\u20131944), Franciszka Fr\u0105czkowskiego (1878\u20131931) i Leopolda Kielanowskiego (1907\u20131988), ze szczeg\u00f3lnym wskazaniem na ich zainteresowania i osi\u0105gni\u0119cia naukowe oraz aktywno\u015b\u0107 popularyzatorsk\u0105 w zakresie kultury\u00a0 \u017cywego s\u0142owa. Om\u00f3wiona zostanie r\u00f3wnie\u017c koncepcja zaj\u0119\u0107 dydaktycznych realizowanych w ramach lektoratu wymowy, takich jak np.: technika s\u0142owa oraz \u0107wiczenia w dykcji (prawid\u0142a poprawnej wymowy), elementy sztuki czytania na g\u0142os, \u0107wiczenia w wyg\u0142aszaniu prozy i wiersza czy te\u017c forma d\u017awi\u0119kowa utwor\u00f3w poetyckich.<\/p>

        S\u0142owa kluczowe: sztuka \u017cywego s\u0142owa, lektorzy wymowy, dzieje Uniwersytetu Lwowskiego\u00a0<\/p>

        1. \u00a0<\/strong>Samanta Busi\u0142o<\/strong>, Karpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka<\/li><\/ol>

          J\u0119zyk emocji w perspektywie glottodydaktycznej. Badania korpusowe w wybranych podr\u0119cznikach do nauki JPJO na poziomie B1<\/strong><\/p>

          Referat przedstawia wyniki analizy zakresu i sposob\u00f3w reprezentacji j\u0119zyka emocji w wybranych podr\u0119cznikach do nauczania j\u0119zyka polskiego jako obcego na poziomie B1 oraz ocen\u0119 ich wagi w rozwijaniu kompetencji j\u0119zykowo\u2011kulturowych ucz\u0105cych si\u0119. Pomimo rosn\u0105cego zainteresowania problematyk\u0105 emocji w edukacji, w tym w glottodydaktyce, analiza strategii rozwoju kompetencji w zakresie wyra\u017cania uczu\u0107 i rozumienia komunikat\u00f3w wyra\u017caj\u0105cych emocje w podr\u0119cznikach do nauczania j\u0119zyka polskiego jako obcego jest bardzo skromna (\u0141ukaszewicz, 2016). W pierwszej cz\u0119\u015bci referatu autorka przedstawi miejsce j\u0119zyka emocji jako sk\u0142adnika kompetencji komunikacyjnej i pragmatycznej, warunkuj\u0105cego skuteczne funkcjonowanie u\u017cytkownik\u00f3w j\u0119zyka w interakcjach spo\u0142ecznych w \u015bwietle Europejskiego Systemu Opisu Kszta\u0142cenia J\u0119zykowego oraz program\u00f3w nauczania j\u0119zyka polskiego jako obcego. W drugiej cz\u0119\u015bci zaprezentuje wyniki bada\u0144 korpusowych.\u00a0\u00a0<\/p>

          Materia\u0142 badawczy obejmuje dwa podr\u0119czniki przeznaczone dla os\u00f3b ucz\u0105cych si\u0119 j\u0119zyka polskiego jako obcego na poziomie B1 \u2013\u00a0 Hurra !!! Po polsku<\/em> 3 oraz Razem po polsku<\/em>. Badanie przeprowadzono z wykorzystaniem metody analizy korpusowej obejmuj\u0105cej teksty, dialogi, \u0107wiczenia, polecenia oraz materia\u0142 leksykalny. Wszystkie jednostki odnosz\u0105ce si\u0119 do emocji zosta\u0142y zakodowane zgodnie z autorskim kluczem analitycznym uwzgl\u0119dniaj\u0105cym nazwy emocji, czasowniki i przymiotniki emocjonalne, frazeologizmy, wyk\u0142adniki pragmatyczne oraz realizowane funkcje komunikacyjne, takie jak wyra\u017canie emocji, reagowanie na emocje rozm\u00f3wcy, pocieszanie, przepraszanie czy wyra\u017canie wsp\u00f3\u0142czucia. Podstaw\u0119 teoretyczn\u0105 stanowi\u0105 koncepcja j\u0119zyka emocji Anny Wierzbickiej oraz glottodydaktyczne uj\u0119cia rozwoju kompetencji j\u0119zykowo\u2011kulturowych, recepcji, produkcji, interakcji i mediacji. W porz\u0105dkowaniu materia\u0142u wykorzystano klasyfikacj\u0119 emocji Paula Ekmana, rozszerzon\u0105 o kategori\u0119 emocji spo\u0142ecznych.\u00a0<\/p>

          Wyniki analizy pozwol\u0105 stwierdzi\u0107, w jakim stopniu podr\u0119czniki koncentruj\u0105 si\u0119 na rozwijaniu kompetencji leksykalnej poprzez wprowadzanie nazw emocji oraz podstawowych \u015brodk\u00f3w ich werbalizacji, a w jakim wspieraj\u0105 rozw\u00f3j kompetencji pragmatycznej, rozumianej jako umiej\u0119tno\u015b\u0107 adekwatnego wyra\u017cania i interpretowania emocji oraz reagowania na nie w zr\u00f3\u017cnicowanych kontekstach spo\u0142ecznych i kulturowych. Badanie pozwoli ustali\u0107 proporcj\u0119 reprezentacji emocji podstawowych oraz emocji z\u0142o\u017conych i spo\u0142ecznych, a tak\u017ce emocji pozytywnych i negatywnych. Wyniki badania pozwol\u0105 tak\u017ce oceni\u0107 stopie\u0144 przygotowania podr\u0119cznik\u00f3w do rozwijania u u\u017cytkownik\u00f3w j\u0119zyka polskiego jako obcego kompetencji komunikacyjnych w zakresie j\u0119zyka emocji oraz wskaza\u0107 kierunki doskonalenia materia\u0142\u00f3w dydaktycznych. Zaproponowany model analizy mo\u017ce stanowi\u0107 narz\u0119dzie badawcze wykorzystywane w analizie podr\u0119cznik\u00f3w na innych poziomach zaawansowania oraz punkt wyj\u015bcia do dalszych bada\u0144 nad miejscem kompetencji emocjonalnej w glottodydaktyce polonistycznej.\u00a0<\/p>

          S\u0142owa kluczowe: j\u0119zyk emocji, kompetencje j\u0119zykowo\u2011kulturowe, podr\u0119czniki do nauczania j\u0119zyka polskiego jako obcego, komunikacja mi\u0119dzykulturowa, dydaktyka j\u0119zyka polskiego jako obcego<\/p>

          1. Joanna Ch\u0142osta\u2011Zielonka<\/strong>, Uniwersytet Warmi\u0144sko\u2011Mazurski w Olsztynie<\/li><\/ol>

            Oblicza lwowskiej polonistyki w czasie okupacji sowieckiej 1939\u20131941<\/strong><\/p>

            Okres okupacji sowieckiej Lwowa w latach 1939\u20131941 przyni\u00f3s\u0142 g\u0142\u0119bokie zmiany w funkcjonowaniu polskiego \u017cycia naukowego i kulturalnego. Po zaj\u0119ciu miasta przez Sowiet\u00f3w nast\u0105pi\u0142a radykalna przebudowa szkolnictwa wy\u017cszego zgodnie z ideologi\u0105 komunistyczn\u0105. Uniwersytet Jana Kazimierza zosta\u0142 przekszta\u0142cony w pa\u0144stwow\u0105 uczelni\u0119 radzieck\u0105, a dzia\u0142alno\u015b\u0107 polonistyki podporz\u0105dkowano nowym wymogom politycznym.\u00a0<\/p>

            Poloni\u015bci lwowscy znale\u017ali si\u0119 w trudnej sytuacji. Cz\u0119\u015b\u0107 profesor\u00f3w zosta\u0142a usuni\u0119ta z uczelni, inni byli zmuszeni dostosowa\u0107 swoje badania i dydaktyk\u0119 do obowi\u0105zuj\u0105cej doktryny marksistowsko\u2011leninowskiej. Ograniczono swobod\u0119 bada\u0144 naukowych, szczeg\u00f3lnie w zakresie historii literatury i kultury polskiej, kt\u00f3re musia\u0142y by\u0107 interpretowane zgodnie z ideologi\u0105 sowieck\u0105. Jednocze\u015bnie niekt\u00f3rzy uczeni podejmowali pr\u00f3by zachowania ci\u0105g\u0142o\u015bci tradycji polonistycznej oraz ochrony dorobku naukowego przed zniszczeniem.\u00a0<\/p>

            Mimo represji i presji politycznej lwowska polonistyka nie zanik\u0142a ca\u0142kowicie. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 naukowa by\u0142a kontynuowana w ograniczonym zakresie, a \u015brodowisko akademickie stara\u0142o si\u0119 podtrzymywa\u0107 polski charakter bada\u0144 humanistycznych. Okupacja sowiecka doprowadzi\u0142a jednak do os\u0142abienia instytucji naukowych oraz zerwania wielu dotychczasowych tradycji akademickich.\u00a0<\/p>

            Analiza sytuacji lwowskiej polonistyki w latach 1939\u20131941 ukazuje, w jaki spos\u00f3b totalitarny system wp\u0142ywa\u0142 na nauk\u0119 i kultur\u0119, a tak\u017ce jak \u015brodowisko naukowe pr\u00f3bowa\u0142o zachowa\u0107 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 w warunkach politycznego zniewolenia.\u00a0<\/p>

            S\u0142owa kluczowe: polonistyka lwowska, totalitaryzm sowiecki, uniwersytet, ideologia komunistyczna<\/p>

            1. Romuald Cudak<\/strong>, Uniwersytet \u015al\u0105ski,\u00a0
              Jolanta Tambor<\/strong>, Uniwersytet \u015al\u0105ski<\/li><\/ol>

              Przetwarzanie dziedzictwa kulturowego. Rekomendacje dla nauczania j\u0119zyk\u00f3w i kultur\u00a0<\/strong><\/p>

              Wsp\u00f3\u0142czesna edukacja j\u0119zykowa coraz cz\u0119\u015bciej odchodzi od traktowania kultury jako zbioru fakt\u00f3w i informacji, koncentruj\u0105c si\u0119 na aktywnym uczestnictwie ucz\u0105cych si\u0119 w procesie interpretowania, przekszta\u0142cania i wsp\u00f3\u0142tworzenia dziedzictwa kulturowego. Dziedzictwo kulturowe to dorobek przesz\u0142o\u015bci \u2013 zar\u00f3wno materialny, jak i niematerialny \u2013 przekazywany kolejnym pokoleniom. Dziedzictwo kulturowe nie jest wi\u0119c zapisem tradycji, a sposobem jego aktualizacji. Przetwarzanie dziedzictwa kulturowego mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 jednym z element\u00f3w rozwijania kompetencji j\u0119zykowych, mi\u0119dzykulturowych i komunikacyjnych. W referacie podejmiemy pr\u00f3b\u0119 odpowiedzi na pytanie, w jaki spos\u00f3b zasoby dziedzictwa \u2013 zar\u00f3wno materialnego, jak i niematerialnego \u2013 mog\u0105 by\u0107 wykorzystywane w nauczaniu j\u0119zyk\u00f3w i kultur, aby nie tylko przekazywa\u0107 wiedz\u0119 o przesz\u0142o\u015bci, lecz tak\u017ce inspirowa\u0107 do tw\u00f3rczej aktywno\u015bci, refleksji i dialogu.\u00a0<\/p>

              Punktem wyj\u015bcia rozwa\u017ca\u0144 jest za\u0142o\u017cenie, \u017ce skuteczna edukacja j\u0119zykowo\u2011kulturowa powinna anga\u017cowa\u0107 ucz\u0105cych si\u0119 w dzia\u0142ania wymagaj\u0105ce reinterpretacji tekst\u00f3w kultury, ich adaptacji do nowych kontekst\u00f3w oraz tworzenia w\u0142asnych narracji. W referacie przedstawimy przyk\u0142ady praktyk dydaktycznych opartych na tekstach kultury oraz lokalnym dziedzictwie kulturowym, wykorzystywanych w nauczaniu j\u0119zyka polskiego jako obcego. Na podstawie do\u015bwiadcze\u0144 dydaktycznych oraz realizowanych projekt\u00f3w edukacyjnych zostan\u0105 sformu\u0142owane rekomendacje dotycz\u0105ce projektowania program\u00f3w nauczania, doboru materia\u0142\u00f3w oraz sposob\u00f3w rozwijania kompetencji kulturowych i j\u0119zykowych. Wskazane zostan\u0105 rozwi\u0105zania sprzyjaj\u0105ce budowaniu \u015bwiadomego uczestnictwa w kulturze, wzmacnianiu to\u017csamo\u015bci oraz rozwijaniu otwarto\u015bci na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. Zaproponowane rekomendacje mog\u0105 znale\u017a\u0107 zastosowanie zar\u00f3wno w nauczaniu j\u0119zyka polskiego jako obcego i drugiego, jak i w edukacji regionalnej oraz innych obszarach dydaktyki j\u0119zyk\u00f3w i kultur.<\/p>

              S\u0142owa kluczowe: dziedzictwo kulturowe, j\u0119zyk \u0456 kultura, edukacja regionalna, nauczanie j\u0119zyka i kultury, glottodydaktyka<\/p>

              1. Stanis\u0142aw Cygan<\/strong>, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach<\/li><\/ol>

                Dawne i wsp\u00f3\u0142czesne badania dialektologiczne regionu kieleckiego<\/strong><\/p>

                W referacie nawi\u0105zuj\u0119 do dokona\u0144 naukowo\u2011badawczych w zakresie dialektologii polskiej wybitnego badacza gwar polskich, prof. Kazimierza Nitscha, pracownika naukowo\u2011dydaktycznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie w latach 1917\u20131920, przybli\u017caj\u0105c histori\u0119 bada\u0144 dialektologicznych regionu kieleckiego. Badania gwaroznawcze prowadzone przez krakowskiego Uczonego w dobie niewoli narodowej na polskim obszarze j\u0119zykowym obejmowa\u0142y m.in. obszar Ma\u0142opolski \u015brodkowo\u2011p\u00f3\u0142nocnej, tj. region kielecki, i zesp\u00f3\u0142 gwar na nim wyst\u0119puj\u0105cych, okre\u015blany w literaturze naukowej jako gwary wojew\u00f3dztwa kieleckiego, gwary kielecko\u2011sandomierskie, gwary \u015brodkowej cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142nocnej Ma\u0142opolski, gwara \u015bwi\u0119tokrzyska, dialekt kielecki, dialekt \u015bwi\u0119tokrzyski, poddialekt Ma\u0142opolski (Kieleckie)<\/em>.\u00a0\u00a0<\/p>

                W zakresie bada\u0144 dialektologicznych regionu kieleckiego wyr\u00f3\u017cniam dwa okresy: dawny i wsp\u00f3\u0142czesny. Okres starszy dotyczy XIX\u2011wiecznych pocz\u0105tk\u00f3w bada\u0144 gwar zwi\u0105zanych z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 ks. W\u0142adys\u0142awa Siarkowskiego [omawiam jego s\u0142owniczki gwarowe (kielecki, pi\u0144czowski) oraz opisy gwar kieleckich (cechy j\u0119zyka lokalnego) \u2013 por. Materia\u0142y do etnografii ludu polskiego z okolic Kielc<\/em> (1878\u20131880), Materia\u0142y do etnografii ludu polskiego z okolic Pi\u0144czowa<\/em> (1885)]. Dodatkowo charakteryzuj\u0119 dwa tomy dzie\u0142 Oskara Kolberga: t. 18\u201319: Kieleckie<\/em>), jego s\u0142owniczek regionalny z Sandomierskiego, Jana \u0141osia s\u0142owniczek z Opoczy\u0144skiego i in.\u00a0\u00a0<\/p>

                Okres nowszy obejmuje powojenne badania terenowe prowadzone przez reprezentant\u00f3w \u0142\u00f3dzkiej szko\u0142y dialektologicznej (prace dialektologiczne prof. Karola Dejny), zesp\u00f3\u0142 warszawski (pod kierunkiem\u00a0prof. Witolda Doroszewskiego i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w), zesp\u00f3\u0142 krakowski (pod kierunkiem naukowym Kazimierza Nitscha) oraz przedstawicieli innych \u015brodowisk naukowych i pojedynczych badaczy.\u00a0\u00a0<\/p>

                Dzi\u0119ki pasji poznawczej wielu badaczy r\u00f3\u017cnych pokole\u0144 w przesz\u0142o\u015bci i obecnie, ich wysi\u0142kowi badawczemu, kontynuacji dzie\u0142a przez ca\u0142e \u017cycie (por. np. dzia\u0142alno\u015b\u0107 prof. Karola Dejny) ta cz\u0119\u015b\u0107 gwar ma\u0142opolskich, kiedy\u015b s\u0142abo znana, dzi\u015b jest jedn\u0105 z najdok\u0142adniej wyeksplorowanych.\u00a0\u00a0<\/p>

                Uwa\u017cam, \u017ce warto podj\u0105\u0107 ponowne badania gwar kieleckich, uwzgl\u0119dniaj\u0105c m.in. zjawiska ewolucji gwary (integracj\u0119 gwary i j\u0119zyka og\u00f3lnopolskiego), r\u00f3\u017cnic w mowie pokole\u0144, \u015bwiadomo\u015b\u0107 j\u0119zykow\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w wsi oraz zmiany spo\u0142eczno\u2011kulturowe na wsi polskiej.\u00a0<\/p>

                S\u0142owa kluczowe: dialektologia, Kielecczyzna, gwary kieleckie, historia bada\u0144 dialektologicznych\u00a0<\/p>

                1. Monika Czerepowicka<\/strong>, Uniwersytet Warmi\u0144sko\u2011Mazurski w Olsztynie<\/li><\/ol>

                  Cechy gramatyczne leksem\u00f3w a praktyka leksykograficzna (na przyk\u0142adzie polskich czasownik\u00f3w)<\/strong>\u00a0<\/p>

                  Polska praktyka leksykograficzna kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 przez stulecia, osi\u0105gaj\u0105c znany nam kszta\u0142t w XIX wieku, w dobie j\u0119zykoznawstwa historyczno\u2011por\u00f3wnawczego. Niemal do ko\u0144ca XX wieku tw\u00f3rcy s\u0142ownik\u00f3w pod\u0105\u017cali za znanym i ustabilizowanym paradygmatem opisu jednostek s\u0142ownikowych, postrzeganych \u201eatomistycznie\u201d \u2013 jako niezale\u017cne jednostki ci\u0105g\u0142e, jednowyrazowe. Dowodem na to jest makro- i mikrostruktura s\u0142ownik\u00f3w: has\u0142ami s\u0142ownikowymi s\u0105 leksemy, kt\u00f3rych opis jest zwykle zbudowany na powtarzalnym wzorcu. Kluczowym elementem has\u0142a jest posta\u0107 has\u0142owa. Przyj\u0119\u0142o si\u0119, \u017ce poszczeg\u00f3lne klasy leksem\u00f3w s\u0105 reprezentowane przez odpowiednie formy gramatyczne. Dla rzeczownik\u00f3w jest to mianownik liczby pojedynczej (je\u015bli tylko leksem w liczbie pojedynczej wyst\u0119puje), przymiotnik\u00f3w \u2013 mianownik liczby pojedynczej rodzaju m\u0119skiego, natomiast dla czasownik\u00f3w \u2013 bezokolicznik. Wyb\u00f3r formy mianownika dla rzeczownik\u00f3w wydaje si\u0119 w pe\u0142ni uzasadniony, forma ta stanowi bowiem cenn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119 gramatyczn\u0105. Repartycja ko\u0144c\u00f3wek przebiega zazwyczaj wed\u0142ug rodzaju, kt\u00f3ry z kolei jest pierwszym filtrem typu deklinacyjnego. Forma bezokolicznika dla czasownik\u00f3w jest mniej pomocna przy wyborze wzorca koniugacyjnego. Wyk\u0142adnik fleksyjny charakterystyczny dla bezokolicznika (-\u0107<\/em>) wraz z poprzedzaj\u0105c\u0105 go cz\u0119\u015bci\u0105 formy (samog\u0142osk\u0105 lub sylab\u0105, tzw. przyrostek tematowy) nie wskazuje jednej mo\u017cliwo\u015bci odmiany, por. –a\u0107<\/em>, np.:\u00a0<\/p>

                  • czyta\u0107<\/em> \u2013 czytam<\/em>, czyta<\/em>, czytaj\u0105<\/em> \u2013 I gr.,\u00a0<\/li>
                  • wychowywa\u0107<\/em> \u2013 wychowuj\u0119<\/em>, wychowuje<\/em>, wychowuj\u0105<\/em> \u2013 VIII gr.,\u00a0<\/li>
                  • pisa\u0107<\/em> \u2013 pisz\u0119<\/em>, pisze<\/em>, pisz\u0105<\/em> \u2013 IX gr. koniugacyjna wg systematyzacji Jana Tokarskiego, upowszechnionej w S\u0142owniku j\u0119zyka polskiego<\/em> pod red. Witolda Doroszewskiego z\u202flat 1958\u201369.\u00a0<\/li><\/ul>

                    Wyb\u00f3r prawid\u0142owego wzorca odmiany mo\u017cliwy jest dopiero po uwzgl\u0119dnieniu innych, bardziej diagnostycznych form osobowych. Kluczowe wydaje si\u0119 zatem pytanie, co zdecydowa\u0142o o pojawieniu si\u0119 bezokolicznika jako formy has\u0142owej w\u202fpolskich s\u0142ownikach i utwierdzi\u0142o taki stan rzeczy mimo braku uzasadnienia praktycznego i\u202fmetodologicznego.\u00a0\u00a0<\/p>

                    Celem wyst\u0105pienia jest pr\u00f3ba przedstawienia roli bezokolicznika w utrwaleniu praktyki leksykograficznej oraz wskazania rozwi\u0105za\u0144 alternatywnych. Materia\u0142 badawczy stanowi\u0105 wybrane dzie\u0142a leksykograficzne, zar\u00f3wno dawne, jak i wsp\u00f3\u0142czesne, m.in. S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego<\/em> Bogumi\u0142a Samuela Lindego (Lw\u00f3w 1854\u20131860), wspomniany ju\u017c S\u0142ownik pod red. W. Doroszewskiego, a tak\u017ce Inny s\u0142ownik j\u0119zyka polskiego PWN<\/em> pod red. Miros\u0142awa Ba\u0144ki (Warszawa 2000), S\u0142ownik wsp\u00f3\u0142czesnego j\u0119zyka polskiego<\/em> pod red. Bogus\u0142awa Dunaja (Warszawa 1996), oraz powstaj\u0105cy od 2007 r. Wielki s\u0142ownik j\u0119zyka polskiego PAN<\/em> pod red. Piotra \u017bmigrodzkiego (Krak\u00f3w 2007).\u00a0<\/p>

                    S\u0142owa kluczowe: leksykografia, has\u0142o s\u0142ownikowe, forma podstawowa, has\u0142owanie<\/p>

                    1. Anna D\u0105browska<\/strong>, Uniwersytet Wroc\u0142awski<\/li><\/ol>

                      Czasem j\u0119zykoznawcy \u017cywili si\u0119 tylko melonami\u00a0<\/strong><\/p>

                      W wyst\u0105pieniu podane b\u0119d\u0105 r\u00f3\u017cne informacje o kilku j\u0119zykoznawcach polonistach wa\u017cnych dla rozwoju tej dziedziny nauki, zaczerpni\u0119te g\u0142\u00f3wnie z DALO (Archiwum Pa\u0144stwowego we Lwowie). Nacisk b\u0119dzie po\u0142o\u017cony przede wszystkim na ma\u0142o rozpowszechnione wiadomo\u015bci, kt\u00f3re charakteryzuj\u0105 zar\u00f3wno uczonych i ich badania, jak i organizacj\u0119 pracy na Uniwersytecie Lwowskim.\u00a0\u00a0<\/p>

                      W tek\u015bcie wyst\u0105pienia zwr\u00f3c\u0119 uwag\u0119 na szczeg\u00f3\u0142y pokazuj\u0105ce wielkich uczonych jako osoby maj\u0105ce codzienne problemy \u2013 takie jak ludzie nie paraj\u0105cy si\u0119 nauk\u0105. Przedstawi\u0119 luminarzy j\u0119zykoznawstwa lwowskiego jako zwyk\u0142ych obywateli, kt\u00f3rzy dzielili losy wszystkich poddanych Austro\u2011W\u0119gier czy Prus (cz\u0119\u015b\u0107 z nich pochodzi\u0142a z Wielkopolski), a p\u00f3\u017aniej II Rzeczpospolitej.\u00a0\u00a0<\/p>

                      W wi\u0119kszo\u015bci dawni j\u0119zykoznawcy poloni\u015bci (a tak\u017ce pracuj\u0105cy w innych dziedzinach filologii) byli lud\u017ami niepokornymi, w okresie zabor\u00f3w bronili j\u0119zyka polskiego, co sprowadza\u0142o na nich represje. Brali udzia\u0142 jako \u017co\u0142nierze w I wojnie \u015bwiatowej i polsko\u2011bolszewickiej, byli ranni czy trafiali do niewoli, czasem w wyniku dzia\u0142a\u0144 wojennych tracili ca\u0142y dobytek, co sk\u0142ania\u0142o ich do energicznego upominania si\u0119 o nale\u017cne im wynagrodzenie. Rzecz\u0105 charakterystyczn\u0105, kt\u00f3ra wy\u0142ania si\u0119 w czasie lektury zachowanych dokument\u00f3w, jest cz\u0119ste dopominanie si\u0119 uczonych o nale\u017cne im wynagrodzenie. W kilku wypadkach wyst\u0119powali do UJK o wyp\u0142acenie zaliczki, by kupi\u0107 w\u0119giel na zim\u0119 czy te\u017c leczy\u0107 dzieci, \u017con\u0119 lub siebie; zachowa\u0142y si\u0119 stosowne dokumenty, z za\u015bwiadczeniami lekarskimi w\u0142\u0105cznie.\u00a0\u00a0<\/p>

                      Wielcy j\u0119zykoznawcy pocz\u0105tkowo cz\u0119sto pracowali (niekiedy r\u00f3wnolegle z prowadzeniem bada\u0144 i zaj\u0119\u0107 na uczelni) jako nauczyciele gimnazjalni, do czego by\u0142o wymagane z\u0142o\u017cenie specjalnego egzaminu pa\u0144stwowego. Zwykle zdobywali te uprawnienia (np. Antoni Kalina, Adam Kry\u0144ski, Kazimierz Nitsch).<\/p>

                      W wyst\u0105pieniu b\u0119d\u0105 tak\u017ce zawarte informacje o pewnych aspektach pracy naukowej niekt\u00f3rych badaczy, np. o recenzjach prac, pisanych jako podstawa uzyskania stopnia naukowego, interesuj\u0105cych ze wzgl\u0119du na ich krytycyzm i skrupulatne wypunktowywanie b\u0142\u0119d\u00f3w. Przyszli renomowani badacze i autorytety badawcze przechodzili proces dojrzewania, nad kt\u00f3rym si\u0119 zwykle nie zastanawiamy. Informacje takie mog\u0105 by\u0107 wa\u017cne dla wsp\u00f3\u0142czesnych j\u0119zykoznawc\u00f3w (bardzo) \u017ale przyjmuj\u0105cych s\u0142uszn\u0105 krytyk\u0119 recenzent\u00f3w.\u00a0\u00a0<\/p>

                      Referat b\u0119dzie ilustrowany fragmentami wybranych dokument\u00f3w.\u00a0\u00a0<\/p>

                      S\u0142owa kluczowe: historia j\u0119zykoznawstwa polonistycznego, Uniwersytet Lwowski, \u017cycie uczonych<\/p>

                      1. Katarzyna Dr\u00f3\u017cd\u017c\u2011\u0141uszczyk<\/strong>, Uniwersytet Warszawski<\/li><\/ol>

                        Liczebniki zbiorowe mi\u0119dzy norm\u0105 a uzusem \u2013 o przemianach sposob\u00f3w wyra\u017cania ilo\u015bci w polszczy\u017anie\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>

                        Liczebniki zbiorowe nale\u017c\u0105 do najbardziej skomplikowanych gramatycznie klas leksem\u00f3w we wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zyku polskim. Ich specyficzny paradygmat odmiany oraz nak\u0142adane przez tradycyjn\u0105 norm\u0119 ograniczenia syntaktyczno\u2011semantyczne sprawiaj\u0105, \u017ce znaczne trudno\u015bci podczas ich stosowania napotykaj\u0105 nie tylko cudzoziemcy ucz\u0105cy si\u0119 polszczyzny jako j\u0119zyka obcego, lecz tak\u017ce rodzimi u\u017cytkownicy polszczyzny.\u00a0\u00a0<\/p>

                        Zgodnie z tradycyjn\u0105 kodyfikacj\u0105 liczebniki zbiorowe charakteryzuj\u0105 si\u0119 okre\u015blon\u0105 \u0142\u0105czliwo\u015bci\u0105. S\u0142owniki i gramatyki zalecaj\u0105 ich stosowanie w po\u0142\u0105czeniu z nazwami os\u00f3b r\u00f3\u017cnej p\u0142ci, nazwami istot m\u0142odych zako\u0144czonymi na formant -\u0119<\/em> oraz wybran\u0105 grup\u0105 rzeczownik\u00f3w nieposiadaj\u0105cych formy liczby pojedynczej (pluralia tantum<\/em>). W praktyce komunikacyjnej obserwuje si\u0119 jednak wyra\u017ane wycofywanie si\u0119 liczebnik\u00f3w zbiorowych do s\u0142ownictwa biernego, co prowadzi do coraz wi\u0119kszej rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy norm\u0105 skodyfikowan\u0105 a uzusem.\u00a0<\/p>

                        Referat stawia pytanie, czy zjawisko to nale\u017cy interpretowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie jako konsekwencj\u0119 trudno\u015bci fleksyjno\u2011sk\u0142adniowych, czy te\u017c jako przejaw szerszej reorganizacji sposob\u00f3w wyra\u017cania ilo\u015bci i zbiorowo\u015bci w polszczy\u017anie. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 po\u015bwi\u0119cono konkurencyjno\u015bci liczebnik\u00f3w zbiorowych i struktur nominalnych, zw\u0142aszcza rzeczownik\u00f3w odliczebnikowych typu dw\u00f3jka<\/em>, tr\u00f3jka<\/em>, pi\u0105tka<\/em>, kt\u00f3re przejmuj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 funkcji tradycyjnie przypisywanych liczebnikom zbiorowym.\u00a0\u00a0<\/p>

                        Analiza materia\u0142u wsp\u00f3\u0142czesnej polszczyzny pozwala spojrze\u0107 na liczebniki zbiorowe jako na interesuj\u0105cy przyk\u0142ad napi\u0119cia mi\u0119dzy stabilno\u015bci\u0105 tradycyjnego opisu gramatycznego a dynamik\u0105 systemu j\u0119zykowego. Zmiany w zakresie ich \u0142\u0105czliwo\u015bci pokazuj\u0105 zarazem, \u017ce kategoria ilo\u015bci mo\u017ce by\u0107 realizowana za pomoc\u0105 konkurencyjnych \u015brodk\u00f3w morfologicznych, leksykalnych i sk\u0142adniowych.\u00a0<\/p>

                        Zjawiska te maj\u0105 istotne znaczenie zar\u00f3wno dla wsp\u00f3\u0142czesnego opisu polszczyzny i leksykografii, jak i dla glottodydaktyki polonistycznej. Liczebniki zbiorowe stanowi\u0105 jeden z najbardziej opornych element\u00f3w w nauczaniu j\u0119zyka polskiego jako obcego, co rodzi pytanie o zakres, w jakim w dydaktyce nale\u017cy konsekwentnie egzekwowa\u0107 tradycyjn\u0105 norm\u0119 wzorcow\u0105, a w jakim uwzgl\u0119dnia\u0107 funkcjonalne ekwiwalenty nominalne, takie jak dw\u00f3jka dzieci<\/em> czy tr\u00f3jka student\u00f3w<\/em>. Referat pokazuje zatem mechanizm wypierania form zbiorowych przez struktury nominalne jako przyk\u0142ad szerszej dynamiki systemu j\u0119zykowego oraz wskazuje konsekwencje tego procesu dla opisu, kodyfikacji i nauczania wsp\u00f3\u0142czesnej polszczyzny.\u00a0<\/p>

                        S\u0142owa kluczowe: liczebniki zbiorowe, norma j\u0119zykowa, uzus j\u0119zykowy, wyra\u017canie ilo\u015bci, glottodydaktyka polonistyczna<\/p>

                        1. Henryk Duda<\/strong>, Katolicki Uniwersytet Lubelski<\/li><\/ol>

                          Mi\u0119dzy uniwersalnym symbolem a pami\u0119ci\u0105 historyczn\u0105. O polskim odbiorze Dw\u00f3ch kolor\u00f3w<\/em> Dmytra Paw\u0142yczki<\/strong><\/p>

                          Dmytro Paw\u0142yczko (1929\u20132023) to wybitny ukrai\u0144ski poeta, t\u0142umacz, dyplomata i polityk, wsp\u00f3\u0142autor Deklaracji Niepodleg\u0142o\u015bci Ukrainy z 1991 roku. W latach 1999\u20132002 by\u0142 pierwszym ambasadorem niepodleg\u0142ej Ukrainy w Polsce. Odegra\u0142 r\u00f3wnie\u017c istotn\u0105 rol\u0119 w popularyzowaniu kultury polskiej na Ukrainie \u2013 w jego dorobku translatorskim znalaz\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi poezje Jaros\u0142awa Iwaszkiewicza, z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy\u0142a go wieloletnia przyja\u017a\u0144. Jako t\u0142umacz literatury \u015bwiatowej zas\u0142yn\u0105\u0142 przek\u0142adami Szekspira, Dantego oraz poet\u00f3w s\u0142owia\u0144skich.\u00a0<\/p>

                          Szczeg\u00f3ln\u0105 popularno\u015b\u0107 przyni\u00f3s\u0142 mu wiersz Dwa kolory<\/em> (\u0414\u0432\u0430 \u043a\u043e\u043b\u044c\u043e\u0440\u0438<\/em>, 1964), kt\u00f3remu po\u015bwi\u0119cone jest niniejsze wyst\u0105pienie. Utw\u00f3r opiera si\u0119 na symbolicznym znaczeniu dw\u00f3ch kolor\u00f3w nici, kt\u00f3rymi matka wyszywa synowi tradycyjn\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 koszul\u0119 (soroczk\u0119<\/em>). Czerwie\u0144 symbolizuje mi\u0142o\u015b\u0107, natomiast czer\u0144 \u2013 smutek, \u017cal i do\u015bwiadczenie cierpienia. Splataj\u0105ce si\u0119 nici staj\u0105 si\u0119 metafor\u0105 ludzkiego losu, w kt\u00f3rym rado\u015b\u0107 i b\u00f3l pozostaj\u0105 nierozdzielne. Jednocze\u015bnie obraz matki wyszywaj\u0105cej koszul\u0119 symbolizuje rodzinne dziedzictwo, pami\u0119\u0107 oraz duchowe przewodnictwo. To w\u0142a\u015bnie po\u0142\u0105czenie prostoty z g\u0142\u0119bok\u0105 symbolik\u0105 sprawi\u0142o, \u017ce utw\u00f3r zyska\u0142 wyj\u0105tkow\u0105 popularno\u015b\u0107 w kulturze ukrai\u0144skiej.\u00a0<\/p>

                          Na j\u0119zyk polski wiersz prze\u0142o\u017cy\u0142 mi\u0119dzy innymi Ryszard Ulicki \u2013 pisarz, autor tekst\u00f3w piosenek i t\u0142umacz, znany przede wszystkim jako autor s\u0142\u00f3w do utworu Kolorowe jarmarki<\/em>. Mimo blisko\u015bci j\u0119zyk\u00f3w i kultur przek\u0142ad Dw\u00f3ch kolor\u00f3w<\/em> stawia przed t\u0142umaczem liczne wyzwania. Dotycz\u0105 one nie tylko warstwy j\u0119zykowej, lecz przede wszystkim kulturowej. Przyk\u0142adem jest ukrai\u0144ska soroczka<\/em>, kt\u00f3ra nie oznacza zwyk\u0142ej koszuli, lecz tradycyjny haftowany element stroju o bogatej symbolice. Podobnie rzeczownik \u017curba<\/em> wykracza znaczeniowo poza polskie odpowiedniki smutek<\/em> czy \u017cal<\/em>, nios\u0105c ze sob\u0105 szerszy kontekst kulturowy i emocjonalny.\u00a0<\/p>

                          Szczeg\u00f3lne znaczenie maj\u0105 tak\u017ce dwa tytu\u0142owe kolory \u2013 czerwony i czarny. Na poziomie uniwersalnym symbolizuj\u0105 one mi\u0142o\u015b\u0107 oraz cierpienie, jednak w polskim kontek\u015bcie pami\u0119ci historycznej ich odbi\u00f3r nie jest jednoznaczny. W XX wieku zestawienie czerwieni i czerni zosta\u0142o bowiem zwi\u0105zane z symbolik\u0105 Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii. W rezultacie wsp\u00f3\u0142czesny polski odbiorca mo\u017ce odczytywa\u0107 te barwy nie tylko w perspektywie uniwersalnej, lecz tak\u017ce przez pryzmat pami\u0119ci o konfliktach polsko\u2011ukrai\u0144skich, zw\u0142aszcza spor\u00f3w dotycz\u0105cych zbrodni wo\u0142y\u0144skiej. Rodzi to napi\u0119cie mi\u0119dzy pierwotnym przes\u0142aniem utworu a wsp\u00f3\u0142czesnymi skojarzeniami odbiorc\u00f3w.\u00a0<\/p>

                          Opisane napi\u0119cie wpisuje si\u0119 w szerszy problem konflikt\u00f3w symbolicznych we wsp\u00f3\u0142czesnym dyskursie spo\u0142ecznym. Punktem wyj\u015bcia niniejszego wyst\u0105pienia jest zatem analiza wiersza Dwa kolory<\/em> jako przyk\u0142adu zderzenia r\u00f3\u017cnych kod\u00f3w pami\u0119ci kulturowej funkcjonuj\u0105cych w Polsce i na Ukrainie. Pozwoli to zastanowi\u0107 si\u0119, w jaki spos\u00f3b przek\u0142ad literacki oraz kontekst historyczny wp\u0142ywaj\u0105 na interpretacj\u0119 tekstu i jakie znaczenie ma to dla wsp\u00f3\u0142czesnego dialogu polsko\u2011ukrai\u0144skiego.<\/p>

                          S\u0142owa kluczowe: Dmytro Paw\u0142yczko, \u0414\u0432\u0430 \u043a\u043e\u043b\u044c\u043e\u0440\u0438<\/em>, konflikt symboli, pami\u0119\u0107 zbiorowa, relacje polsko\u2011ukrai\u0144skie<\/p>

                          1. Ewa Dzi\u0119giel<\/strong>, Instytut J\u0119zyka Polskiego PAN<\/li><\/ol>

                            Kszta\u0142towanie i normalizacja polskiej leksyki sowieckiej w mi\u0119dzywojennym ZSRR: postulaty polskich komunist\u00f3w\u2011literat\u00f3w a praktyka j\u0119zykowa prasy polskoj\u0119zycznej\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>

                            Na terytorium ZSRR w latach 1918\u20131939 mieszka\u0142o \u2013 wed\u0142ug szacunk\u00f3w historyk\u00f3w \u2013 ok. 1,2 mln Polak\u00f3w, z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 by\u0142a skupiona w Ukrai\u0144skiej SRR. Istotnym elementem polityki propagandowej w\u0142adz sowieckich wobec ludno\u015bci polskiej by\u0142o tworzenie instytucjonalnych form komunikacji w j\u0119zyku polskim, obejmuj\u0105cych m.in. publikacj\u0119 gazet i czasopism. Prasa polskoj\u0119zyczna stanowi\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 systemu prasy partyjno\u2011pa\u0144stwowej w ZSRR, pe\u0142ni\u0105c funkcj\u0119 narz\u0119dzia oddzia\u0142ywania ideologicznego oraz przestrzeni upowszechniania nowych wzorc\u00f3w j\u0119zykowych.\u00a0<\/p>

                            Celem referatu jest zbadanie proces\u00f3w kszta\u0142towania si\u0119 polskiej leksyki sowieckiej w prasie wydawanej na terenie ZSRR po rewolucji bolszewickiej 1917 r., przede wszystkim relacji mi\u0119dzy propozycjami leksykalnymi przedstawianymi przez polskich komunist\u00f3w\u2011literat\u00f3w przebywaj\u0105cych w ZSRR a praktyk\u0105 j\u0119zykow\u0105 odzwierciedlon\u0105 w tekstach prasowych.\u00a0<\/p>

                            Polscy dzia\u0142acze komunistyczni funkcjonuj\u0105cy w przestrzeni publicznej ZSRR (m.in. Bruno Jasie\u0144ski, Tomasz D\u0105bal, Zofia Kubalska), publikuj\u0105cy na \u0142amach prasy moskiewskiej, formu\u0142owali postulaty stworzenia polskiego j\u0119zyka \u201eradzieckiego\u201d lub \u201eproletariackiego\u201d. Koncepcje te zak\u0142ada\u0142y ograniczenie bezpo\u015brednich zapo\u017cycze\u0144 z j\u0119zyka rosyjskiego i zast\u0119powanie ich rodzimymi odpowiednikami, kt\u00f3re mia\u0142y pozostawa\u0107 zgodne semantycznie ze s\u0142ownictwem sowieckim, a zarazem zachowywa\u0107 autonomi\u0119 polszczyzny (np. gbur<\/em> zamiast ku\u0142ak<\/em> \u2013 \u2018zamo\u017cniejszy ch\u0142op; okre\u015blenie pejoratywne w propagandzie komunistycznej\u2019). Propozycje te wpisywa\u0142y si\u0119 w szerszy projekt ideologicznej przebudowy j\u0119zyka i modelowania nowej odmiany polszczyzny odpowiadaj\u0105cej realiom komunistycznym.\u00a0<\/p>

                            Podstaw\u0119 materia\u0142ow\u0105 bada\u0144 stanowi korpus lingwistyczny obejmuj\u0105cy 876 numer\u00f3w wybranych spo\u015br\u00f3d 46 tytu\u0142\u00f3w gazet i czasopism publikowanych w j\u0119zyku polskim w Ukrai\u0144skiej SRR w latach 1918\u20131939, licz\u0105cy ponad 4,5 mln segment\u00f3w (przyk\u0142ady periodyk\u00f3w: prasapolukr.ijppan.pl). Korpus opracowano z wykorzystaniem aplikacji Korpusomat<\/em>, przeznaczonej do budowy anotowanych korpus\u00f3w j\u0119zykowych (korpusomat.pl).\u00a0\u00a0<\/p>

                            Zastosowana metodologia \u0142\u0105czy badania leksykologiczne i historycznoj\u0119zykowe z podej\u015bciem korpusowym, umo\u017cliwiaj\u0105c wieloaspektow\u0105 charakterystyk\u0119 u\u017cycia wybranych sowietyzm\u00f3w, w tym opis ich wariantywno\u015bci w zr\u00f3\u017cnicowanych kontekstach semantycznych i syntaktycznych.\u00a0<\/p>

                            Prezentowane ustalenia wpisuj\u0105 si\u0119 w nurt bada\u0144 nad wp\u0142ywem j\u0119zyka rosyjskiego na polszczyzn\u0119, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem nap\u0142ywu sowietyzm\u00f3w leksykalnych w okresie mi\u0119dzywojennym. Uj\u0119cie to poszerza dotychczasow\u0105 perspektyw\u0119 badawcz\u0105, koncentruj\u0105c\u0105 si\u0119 przede wszystkim na okresie PRL, tradycyjnie uznawanym za g\u0142\u00f3wny etap przenikania s\u0142ownictwa sowieckiego do j\u0119zyka polskiego.\u00a0<\/p>

                            S\u0142owa kluczowe: polskoj\u0119zyczna prasa w ZSRR, rusycyzmy w j\u0119zyku polskim, j\u0119zyk propagandy sowieckiej, kontakty j\u0119zykowe polsko\u2011rosyjskie i polsko\u2011ukrai\u0144skie<\/p>

                            1. Adam Fa\u0142owski<\/strong>, Uniwersytet Jagiello\u0144ski<\/li><\/ol>

                              Ile jest s\u0142\u00f3w pochodzenia ukrai\u0144skiego we wsp\u00f3\u0142czesnej polszczy\u017anie og\u00f3lnej?<\/strong><\/p>

                              Referat stawia sobie za cel: 1) zwi\u0119z\u0142e przedstawienie stanu bada\u0144 nad problematyk\u0105 rutenizm\u00f3w (ukrainizm\u00f3w) leksykalnych w j\u0119zyku polskim; 2) pr\u00f3b\u0119 odpowiedzi na pytanie zawarte w tytule wyst\u0105pienia, b\u0119d\u0105c\u0105 efektem analizy danych leksykalnych zaczerpni\u0119tych zar\u00f3wno z prac o charakterze szczeg\u00f3\u0142owym (artyku\u0142y T. Kuroczyckiego, W. R. Rzepki, B. Walczaka z 1983 r.; A. Fa\u0142owskiego z 1995 r.; S. Dubisza z 2003 r.), jak te\u017c leksykograficznych (Wielki s\u0142ownik wyraz\u00f3w obcych PWN<\/em> z 2010 r.; s\u0142owniki etymologiczne j\u0119zyka polskiego:\u00a0 A. Ba\u0144kowskiego z 2000 r. i W. Borysia z 2005 r.).\u00a0<\/p>

                              Gdy chodzi o cel wymieniony jako drugi, to zosta\u0142 on osi\u0105gni\u0119ty tylko cz\u0119\u015bciowo, z uwagi na du\u017ce r\u00f3\u017cnice wymienionych autor\u00f3w w podej\u015bciu (zw\u0142aszcza metodologicznym) do kwestii polskich rutenizm\u00f3w. Uda\u0142o si\u0119 jedynie ustali\u0107, \u017ce ich liczba w polszczy\u017anie wsp\u00f3\u0142czesnej waha si\u0119 pomi\u0119dzy 106 a 366. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 w niniejszym wyst\u0105pieniu po\u015bwi\u0119cono stanowisku A. Ba\u0144kowskiego, kt\u00f3ry w swoim s\u0142owniku etymologicznym zaproponowa\u0142 rekordow\u0105 liczb\u0119 585 rutenizm\u00f3w, z tego 280 leksem\u00f3w nale\u017c\u0105cych do wsp\u00f3\u0142czesnej polszczyzny og\u00f3lnej, kt\u00f3rych wcze\u015bniej nie podejrzewano o proweniencj\u0119 rusk\u0105 (bia\u0142orusk\u0105, ukrai\u0144sk\u0105). Drobiazgowa analiza etymologiczna, chronologiczna, geograficzna, etnolingwistyczna i in. pokaza\u0142a, \u017ce tylko ok. 10% proponowanych przez A. Ba\u0144kowskiego leksem\u00f3w o ruskim rodowodzie mo\u017cna za takowe uzna\u0107. S\u0105 to: chwacki, chwat, cudotw\u00f3rca, czezn\u0105\u0107, czort, dobroduszny, go\u0142\u0105bka \u2018pieszczotliwie o dziewczynie\u2019, ha\u0142a\u015bliwy, kaba\u0142a \u2018trudne po\u0142o\u017cenie\u2019, klucz \u2018szyk lec\u0105cych ptak\u00f3w\u2019, koleina, kraszanka, krupnik, kuc, kuksa\u0107, na pohybel, napyta\u0107, oszo\u0142omi\u0107, perkoz, podm\u00f3wi\u0107, podpowiada\u0107 (kalka), pokr\u00f3j, polubowny, prawowierny, przerodzi\u0107 (si\u0119), przywidzie\u0107 si\u0119, ry\u017cy.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/em>\u00a0<\/p>

                              S\u0142owa kluczowe: rutenizmy, ukrainizmy, j\u0119zyk polski, etymologia<\/p>

                              1. Olha Fylypets<\/strong>, Narodowy Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki<\/li><\/ol>

                                Lubelska<\/strong> szko\u0142a etnolingwistyczna w ukrai\u0144skiej przestrzeni badawczej: do\u015bwiadczenia i perspektywy (na przyk\u0142adzie stereotypu Ukrai\u0144ca i Polaka)<\/strong>\u00a0<\/p>

                                Referat przedstawia tradycje wykorzystania metodologii lubelskiej szko\u0142y etnolingwistycznej, rozwijanej przez prof. Jerzego Bartmi\u0144skiego i jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w z UMCS w Lublinie, w badaniach prowadzonych przez przedstawicieli polonistyki lwowskiej.\u00a0<\/p>

                                G\u0142\u00f3wnym punktem wyj\u015bcia rozwa\u017ca\u0144 b\u0119dzie dokonana rekonstrukcja autostereotypu Polaka oraz heterostereotypu Ukrai\u0144ca na podstawie materia\u0142u zgromadzonego drog\u0105 ankietowania (2390 ankiet) w latach 2018\u20132020 w\u015br\u00f3d 1195 student\u00f3w o\u015bmiu polskich uczelni. Pos\u0142u\u017cono si\u0119 kategoriami lubelskiego aparatu badawczego: stereotyp j\u0119zykowy, aspekt, punkt widzenia<\/em>. W oparciu o stosowany w badaniach polskich etnolingwist\u00f3w zestaw aspekt\u00f3w opracowano autorsk\u0105 typologi\u0119 na podstawie odpowiedzi na pytanie o \u00a0\u201etypowego\u201d, \u00a0\u201eprawdziwego\u201d oraz \u00a0\u201ewzorcowego\u201d Polaka \/ Ukrai\u0144ca: aspekty komunikacyjno\u2011psychiczny, spo\u0142eczny, polityczny, kulturowy oraz aspekt wygl\u0105du zewn\u0119trznego. Zgodnie z za\u0142o\u017ceniami metodologii szko\u0142y lubelskiej do pyta\u0144 ankietowych wprowadzono modyfikatory typowy\u201d, \u201eprawdziwy\u201d oraz \u201ewzorcowy\u201d, kt\u00f3re daj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 prze\u015bledzenia subiektywno\u015bci wyobra\u017ce\u0144. Zrekonstruowane auto- i heterostereotypowe obrazy \u201etypowego\u201d Polaka \/ Ukrai\u0144ca zawieraj\u0105 informacj\u0119 opisow\u0105, odwo\u0142uj\u0105c\u0105 si\u0119 do statystycznego, przeci\u0119tnego wyobra\u017cenia o\u00a0 opisywanym obiekcie. Natomiast modyfikator \u201eprawdziwy\u201d odzwierciedla obraz, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno cechy reprezentanta \u201etypowego\u201d, takiego, jaki on jest w rzeczywisto\u015bci, jak i reprezentanta \u201ewzorcowego\u201d, posiadaj\u0105cego cechy po\u017c\u0105dane. Wykazano, \u017ce auto- i heterostereotyp \u201eprawdziwego\u201d Polaka \/ Ukrai\u0144ca bardziej si\u0119 zbli\u017ca do obrazu reprezentanta \u201ewzorcowego\u201d, takiego, jaki powinien by\u0107. Analiza cech \u201ewzorcowego\u201d Polaka \/ Ukrai\u0144ca potwierdza stawian\u0105\u00a0 hipotez\u0119 \u00a0\u201elustrzanego odbicia\u201d, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 pozytywnie warto\u015bciowane cechy \u00a0\u201etypowego\u201d reprezentanta zostaj\u0105 zachowane w wariancie wzorcowym, natomiast cechy negatywne zostaj\u0105 zmienione na te warto\u015bciowane dodatnio. W stereotypie Polaka \u201ewzorcowego\u201d zachowuj\u0105 si\u0119 cechy pochodz\u0105ce ze stereotypu \u00a0\u201etypowego\u201d, kt\u00f3re s\u0105 oceniane pozytywnie. Natomiast negatywne cechy\u00a0\u201etypowego\u201d Polaka w wizerunku \u00a0Polaka \u201ewzorcowego\u201d ulegaj\u0105 zmianie i tworz\u0105 jego przeciwie\u0144stwo.<\/p>

                                Perspektyw\u0119 badawcz\u0105 stanowi\u0107 b\u0119dzie analiza diachroniczna transformacji stereotyp\u00f3w Ukrai\u0144ca i Polaka. Po wybuchu w 2022 roku wojny rosyjsko\u2011ukrai\u0144skiej planowane jest przeprowadzenie w\u015br\u00f3d polskich student\u00f3w nowych bada\u0144 ankietowych i zestawienie ich wynik\u00f3w ze zrekonstruowanym obrazem Ukrai\u0144ca i Polaka z lat 2018\u20132020. Badania obejm\u0105 analiz\u0119 profili stereotypu Ukrai\u0144ca (jako s\u0105siada, studenta, pracownika, emigranta, Ukrai\u0144ca w Polsce i w Ukrainie) w celu uchwycenia ich przeprofilowania. Kolejnym etapem bada\u0144 b\u0119dzie zastosowanie swobodnego eksperymentu asocjacyjnego oraz analiza aksjologiczna i ustalenie hierarchii warto\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnej m\u0142odzie\u017cy polskiej po roku 2022 na podstawie cech \u201ewzorcowego\u201d reprezentanta. Osobnym aspektem b\u0119dzie analiza powojennego stereotypu Ukrai\u0144ca w polskiej prasie spo\u0142eczno\u2011politycznej.<\/p>

                                S\u0142owa kluczowe: lubelska szko\u0142a etnolingwistyczna, autostereotyp Polaka, heterostereotyp Ukrai\u0144ca, ankieta, wojna w Ukrainie<\/p>

                                1. Piotr Garncarek<\/strong>, Uniwersytet Warszawski<\/li><\/ol>

                                  Polszczyzna dla cudzoziemc\u00f3w \u2013 o czym to jest<\/strong>\u00a0<\/p>

                                  W proponowanym wyst\u0105pieniu chcia\u0142bym przedstawi\u0107 rozwa\u017cania oraz uwagi dotycz\u0105ce przede wszystkim zagadnie\u0144 glottodydaktycznych, rozumianych tutaj wy\u0142\u0105cznie jako nauczanie j\u0119zyka polskiego jako obcego, a zarazem wskaza\u0107 wybrane kierunki jego ewolucji i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie pojawiaj\u0105ce si\u0119 zmiany. Punktem wyj\u015bcia b\u0119dzie przekonanie, \u017ce pytanie o to, czym jest polszczyzna dla cudzoziemc\u00f3w, nie mo\u017ce sprowadza\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do kwestii doboru s\u0142ownictwa, struktur gramatycznych czy rozwijania sprawno\u015bci komunikacyjnych. Dotyczy ono r\u00f3wnie\u017c sposobu postrzegania j\u0119zyka jako no\u015bnika do\u015bwiadczenia, pami\u0119ci, warto\u015bci i wzor\u00f3w kulturowych, a wi\u0119c tego, co ujawnia si\u0119 na styku polonistycznej glottodydaktyki kulturowej, antropologii s\u0142owa i etnolingwistyki.<\/p>

                                  Na wst\u0119pie zostanie poruszona tematyka dw\u00f3ch jako\u015bciowo i znaczeniowo r\u00f3\u017cnych poj\u0119\u0107: z jednej strony \u201ej\u0119zyka polskiego jako obcego\u201d, z drugiej za\u015b \u201epolszczyzny dla cudzoziemc\u00f3w\u201d. R\u00f3\u017cnica ta zostanie potraktowana zar\u00f3wno jako kwestia terminologiczna, ale tak\u017ce jako spos\u00f3b my\u015blenia o przedmiocie nauczania i jego odbiorcy. Dla wyja\u015bnienia istoty tych rozbie\u017cno\u015bci przywo\u0142ane zostan\u0105 dwa wybrane obszary docieka\u0144: pierwszym b\u0119d\u0105 pr\u00f3by rozpoznawania i charakteryzowania cudzoziemskich adresat\u00f3w, drugim \u2013 nowe sposoby definiowania j\u0119zyk\u00f3w obcych, rozumianych przede wszystkim jako zjawisko i zadanie edukacyjne. Pozwoli to postawi\u0107 pytanie, czy wsp\u00f3\u0142czesna glottodydaktyka powinna uczy\u0107 jedynie j\u0119zyka, czy raczej wprowadza\u0107 ucz\u0105cego si\u0119 w okre\u015blon\u0105 przestrze\u0144 komunikacyjn\u0105 i kulturow\u0105.<\/p>

                                  W dalszym toku rozwa\u017ca\u0144 b\u0119dzie podj\u0119ta tematyka znaczenia strategii nauczania j\u0119zyk\u00f3w pokrewnych, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem j\u0119zyk\u00f3w s\u0142owia\u0144skich innych ni\u017c polski. Zostanie zwr\u00f3cona uwaga na subiektywnie wybrane obszary j\u0119zykowe, historyczne i kulturowe, daj\u0105ce si\u0119 okre\u015bli\u0107 jako powinowactwa polsko\u2011ukrai\u0144skie. Ich obecno\u015b\u0107 w procesie dydaktycznym mo\u017ce bowiem stanowi\u0107 zar\u00f3wno u\u0142atwienie, jak i \u017ar\u00f3d\u0142o interferencji, z\u0142udnego poczucia podobie\u0144stwa oraz nieoczywistych trudno\u015bci interpretacyjnych. W tym kontek\u015bcie zostanie postawione pytanie, czy owe podobie\u0144stwa s\u0105 wynikiem trudnego dziedzictwa czy raczej dziedzicznej trudno\u015bci.<\/p>

                                  Istotnym dope\u0142nieniem b\u0119dzie pr\u00f3ba spojrzenia na polszczyzn\u0119 jako przestrze\u0144 spotkania r\u00f3\u017cnych do\u015bwiadcze\u0144 kulturowych i historycznych. Szczeg\u00f3lne znaczenie zyskuje tu s\u0142owo \u2013 rozumiane nie tylko jako jednostka j\u0119zyka, lecz tak\u017ce jako no\u015bnik znacze\u0144 zakorzenionych w okre\u015blonej wsp\u00f3lnocie, pami\u0119ci i sposobie porz\u0105dkowania rzeczywisto\u015bci. Tak rozumiana nauka polszczyzny wymaga uwzgl\u0119dnienia tego, \u201ejak powiedzie\u0107\u201d, a tak\u017ce tego, \u201eco dane s\u0142owo znaczy\u201d w polskim do\u015bwiadczeniu kulturowym i jak mo\u017ce by\u0107 odczytywane przez cudzoziemca.<\/p>

                                  W podsumowaniu wyst\u0105pienia zostanie podj\u0119ta pr\u00f3ba zdefiniowania niewolnej od geopolityki przysz\u0142o\u015bci nauczania j\u0119zyka polskiego adresat\u00f3w ukrai\u0144skoj\u0119zycznych oraz odpowiedzi na pytanie, dlaczego powinno, a nawet musi by\u0107 to nauczanie nie \u201ej\u0119zyka polskiego\u201d, lecz \u201epolszczyzny\u201d \u2013 j\u0119zyka uwik\u0142anego w konteksty kulturowe, historyczne i antropologiczne.<\/p>

                                  S\u0142owa kluczowe: polszczyzna dla cudzoziemc\u00f3w, polonistyczna glottodydaktyka kulturowa, antropologia s\u0142owa, etnolingwistyka\u00a0<\/p>

                                  1. Ma\u0142gorzata G\u0119bka\u2011Wolak<\/strong>, Uniwersytet Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu<\/li><\/ol>

                                    Problem statusu j\u0119zykowego wyra\u017ce\u0144 typu animator(ka)<\/em>, kole*\u017canka\/ga<\/em>, laureaci\/tki<\/em><\/strong>\u00a0<\/p>

                                    Przedmiotem opisu w referacie s\u0105 wyra\u017cenia, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do konstrukcji wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 z form leksem\u00f3w w planie tre\u015bci r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 jedynie informacj\u0105 o p\u0142ci desygnatu. Przyk\u0142ady umieszczone w tytule powi\u0105za\u0107 mo\u017cna np. z konstrukcjami animator <\/em>i animatorka, kole\u017canka <\/em>oraz kolega, laureaci <\/em>lub laureatki<\/em>. U\u017cycie tego rodzaju wyra\u017ce\u0144, w polskoj\u0119zycznej literaturze okre\u015blane mianem\u00a0 splittingu, jest traktowane jako przekazywanie informacji o p\u0142ci w spos\u00f3b symetryczny, a zatem zgodnie z ide\u0105 j\u0119zykowej inkluzywno\u015bci w tym jej aspekcie, kt\u00f3ry dotyczy relacji j\u0119zyk a p\u0142e\u0107.\u00a0<\/p>

                                    W centrum uwagi w wyst\u0105pieniu nie b\u0119d\u0105 jednak kwestie zwi\u0105zane z pragmatyczn\u0105 funkcj\u0105 analizowanych wyra\u017ce\u0144, ale ich forma oraz cechy gramatyczne. Celem wyst\u0105pienia jest bowiem przedyskutowanie ich j\u0119zykowego statusu. W referacie przedstawi\u0119 dwie interpretacje tego rodzaju s\u0142\u00f3w tekstowych. Zgodnie z pierwsz\u0105 badane ci\u0105gi traktujemy jako skr\u00f3ty innych wyra\u017ce\u0144, pozbawione gramatycznej samodzielno\u015bci ich ortograficzne warianty, a ich tworzenie \u2013 jako operacj\u0119 (przekszta\u0142cenie) wy\u0142\u0105cznie tekstow\u0105. W my\u015bl drugiej interpretacji mieliby\u015bmy do czynienia z operacj\u0105 gramatyczn\u0105 swym charakterem zbli\u017con\u0105 do\u00a0 przekszta\u0142cenia wyra\u017cenia bazowego (tu \u2013 konstrukcji wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnej) w formacj\u0119 s\u0142owotw\u00f3rcz\u0105.\u00a0<\/p>

                                    W wyst\u0105pieniu zwr\u00f3c\u0119 tak\u017ce uwag\u0119 na to, \u017ce zasady budowania analizowanych wyra\u017ce\u0144 (tj. stosowane znaki nieliterowe oraz posta\u0107 segment\u00f3w reprezentuj\u0105cych poszczeg\u00f3lne cz\u0142ony),\u00a0 obecnie zasadniczo nieuwzgl\u0119dniaj\u0105ce praktyk po\u015bwiadczonych w uzusie, warto by\u0142oby uaktualni\u0107, bior\u0105c pod uwag\u0119 zar\u00f3wno uzus, jak i przyj\u0119t\u0105 interpretacj\u0119 j\u0119zykowego statusu. Na przyk\u0142ad propozycj\u0119 stosowania w zapisie asterysku inkluzywnego, jak np. w ci\u0105gu\u00a0 kole*\u017canki\/dzy<\/em>, nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 za skorelowan\u0105 z interpretacj\u0105 pierwsz\u0105, dlatego \u017ce nie uwzgl\u0119dnia ona budowy morfemowej poszczeg\u00f3lnych segment\u00f3w. Z kolei zapis typu animator(ka)<\/em> pozostaje w zgodzie z interpretacj\u0105 drug\u0105.\u00a0<\/p>

                                    Wyra\u017cenia b\u0119d\u0105ce przedmiotem opisu we wsp\u00f3\u0142czesnej polszczy\u017anie pisanej maj\u0105 coraz szerszy zakres u\u017cycia. Nie bez wp\u0142ywu na to pozosta\u0142a nowelizacja Kodeksu pracy<\/em>, kt\u00f3ra wesz\u0142a w \u017cycie 24 grudnia 2025 roku, nakazuj\u0105ca stosowanie w tre\u015bci og\u0142osze\u0144 o prac\u0119 neutralnego j\u0119zyka, tj. niesugeruj\u0105cego p\u0142ci poszukiwanej osoby. Jednym ze sposob\u00f3w zapewnienia neutralno\u015bci p\u0142ciowej jest w\u0142a\u015bnie splitting.\u00a0Dlatego warto podj\u0105\u0107 pr\u00f3b\u0119 ustalenia j\u0119zykowego statusu omawianych wyra\u017ce\u0144, a w \u015blad za tym \u2013 zaproponowa\u0107 zasady ich zapisywania.\u00a0<\/p>

                                    S\u0142owa kluczowe: wsp\u00f3\u0142czesne polszczyzna pisana, splitting, j\u0119zykowa inkluzywno\u015b\u0107, kontaminacje graficzne\u00a0<\/p>

                                    1. Beata Grochala<\/strong>, Uniwersytet \u0141\u00f3dzki<\/li><\/ol>

                                      Kompetencja metaj\u0119zykowa student\u00f3w filologii polskiej jako obcej \u2013 pr\u00f3ba konceptualizacji i operacjonalizacji poj\u0119cia<\/strong><\/p>

                                      Poj\u0119cie kompetencji metaj\u0119zykowej, cho\u0107 obecne w literaturze j\u0119zykoznawczej, w tym glottodydaktycznej, nie doczeka\u0142o si\u0119 dot\u0105d jednoznacznej definicji ani szerokiego zastosowania w badaniach nad nauczaniem j\u0119zyka polskiego jako obcego. Znacznie cz\u0119\u015bciej badacze odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do kategorii \u015bwiadomo\u015bci j\u0119zykowej lub \u015bwiadomo\u015bci metaj\u0119zykowej, kt\u00f3re cz\u0119\u015bciowo pokrywaj\u0105 si\u0119 znaczeniowo z kompetencj\u0105 metaj\u0119zykow\u0105, nie s\u0105 jednak z ni\u0105 to\u017csame. Celem referatu jest uporz\u0105dkowanie tych poj\u0119\u0107 oraz zaproponowanie operacyjnej definicji kompetencji metaj\u0119zykowej, rozumianej jako zdolno\u015b\u0107 \u015bwiadomej analizy i opisu zjawisk j\u0119zykowych, wykorzystywania terminologii j\u0119zykoznawczej oraz refleksyjnego odnoszenia si\u0119 do zachowa\u0144 j\u0119zykowych.\u00a0<\/p>

                                      Punktem wyj\u015bcia wyst\u0105pienia b\u0119dzie przegl\u0105d\u00a0 literatury przedmiotu oraz om\u00f3wienie miejsca kompetencji metaj\u0119zykowej w\u015br\u00f3d innych komponent\u00f3w kompetencji komunikacyjnej. W drugiej cz\u0119\u015bci referatu zostan\u0105 przedstawione wyniki bada\u0144 kompetencji metaj\u0119zykowej pochodz\u0105cych z Ukrainy student\u00f3w\u00a0 filologii polskiej jako obcej (kierunek: studia polskie z j\u0119zykiem angielskim prowadzony w Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim).\u00a0<\/p>

                                      Przyj\u0119to za\u0142o\u017cenie, \u017ce rozwini\u0119ta kompetencja metaj\u0119zykowa stanowi jeden z kluczowych element\u00f3w przygotowania przysz\u0142ych specjalist\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 j\u0119zykiem polskim, w tym nauczycieli j\u0119zyka polskiego jako obcego. Projekt badania zak\u0142ada zastosowanie podej\u015bcia mieszanego, \u0142\u0105cz\u0105cego metody ilo\u015bciowe i jako\u015bciowe. Planowane jest wykorzystanie testu kompetencji metaj\u0119zykowej obejmuj\u0105cego zadania z zakresu analizy gramatycznej, poprawno\u015bci j\u0119zykowej, terminologii lingwistycznej oraz interpretacji zjawisk j\u0119zykowych, a tak\u017ce metoda analizy dokument\u00f3w (prace zaliczeniowe student\u00f3w) oraz obserwacja uczestnicz\u0105ca. Pozwoli to okre\u015bli\u0107 poziom kompetencji metaj\u0119zykowej badanych oraz wskaza\u0107 jej zwi\u0105zki z poziomem znajomo\u015bci j\u0119zyka polskiego.\u00a0Grup\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105 b\u0119d\u0105 stanowi\u0107 studenci filologii polskiej jako rodzimej.\u00a0<\/p>

                                      Zaproponowane badanie ma charakter pilota\u017cowy, jednak mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 do opracowania narz\u0119dzi diagnozuj\u0105cych kompetencj\u0119 metaj\u0119zykow\u0105 oraz projektowania program\u00f3w kszta\u0142cenia rozwijaj\u0105cych refleksj\u0119 nad j\u0119zykiem u cudzoziemskich student\u00f3w polonistyki.<\/p>

                                      S\u0142owa kluczowe: kompetencja metaj\u0119zykowa, \u015bwiadomo\u015b\u0107 j\u0119zykowa, j\u0119zyk polski jako obcy<\/p>

                                      1. Magdalena Hawrysz<\/strong>, Uniwersytet Zielonog\u00f3rski<\/li><\/ol>

                                        Dzieje polszczyzny w \u015bwietle nowszych metod badawczych \u2013 inspiracje, perspektywy, poznawcze po\u017cytki<\/strong><\/p>

                                        Obfituj\u0105ca w znakomite osi\u0105gni\u0119cia aplikacyjne strukturalna interpretacja historii j\u0119zyka Ireny Bajerowej jest t\u0105 metod\u0105 patrzenia na dawne zjawiska j\u0119zykowe, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c przynosi doskona\u0142e wyniki. Jednak teleologiczne podej\u015bcie do zmian j\u0119zykowych wy\u0142\u0105cza z perspektywy poznawczej znaczne obszary tego z\u0142o\u017conego zjawiska, jakim jest j\u0119zyk. W szczeg\u00f3lno\u015bci wskutek takiego ogl\u0105du traci si\u0119 z pola widzenia u\u017cytkownik\u00f3w j\u0119zyka, a to w\u0142a\u015bnie wsp\u00f3lnota j\u0119zykowa i jej potrzeby komunikacyjne s\u0105 czynnikami sprawczymi przekszta\u0142ce\u0144 j\u0119zyka. Dlatego w cz\u0119\u015bci najnowszych prac historycznoj\u0119zykowych zauwa\u017calne jest wyra\u017ane dochodzenie do g\u0142osu strategii badawczych wypracowanych na gruncie j\u0119zykoznawstwa synchronicznego tudzie\u017c w dziedzinach pokrewnych. Si\u0119ganie do nich nale\u017cy rozumie\u0107 jako wyraz ch\u0119ci uzupe\u0142nienia pejza\u017cu przesz\u0142o\u015bci j\u0119zykowej o zagadnienia dot\u0105d niedostrzegane czy nieistotne dla tradycyjnych sposob\u00f3w analizy. Za takie poznawczo interesuj\u0105ce uj\u0119cia j\u0119zykowej przesz\u0142o\u015bci uznaj\u0119:\u00a0<\/p>

                                        1) podej\u015bcie dyskursologiczne, dzi\u0119ki kt\u00f3remu mo\u017cna okre\u015bli\u0107 istotno\u015b\u0107 danego rodzaju dyskursu w odniesieniu do innych jego typ\u00f3w w okre\u015blonym czasie, wskaza\u0107, jakie pogl\u0105dy maj\u0105 dost\u0119p do publicznej debaty, jakie za\u015b s\u0105 w nim nieobecne, a wi\u0119c wykluczane; w ten spos\u00f3b mo\u017cna nakre\u015bli\u0107 kulturowy kontekst dawnej komunikacji oraz osadzi\u0107 u\u017cycie j\u0119zyka w szeregu uwarunkowa\u0144 i zintegrowa\u0107 w opisie j\u0119zyka tzw. czynniki ekstralingwistyczne, wskaza\u0107 reprezentowane przez podmioty dyskursu punkty widzenia, kt\u00f3re determinuj\u0105co wp\u0142ywaj\u0105 na kszta\u0142towanie poj\u0119\u0107, oraz dyskurs hegemoniczny, kt\u00f3ry przes\u0105dza o zwyci\u0119stwie odcienia semantycznego leksem\u00f3w ideologicznie znacz\u0105cych, \u00a0wreszcie okre\u015bli\u0107 dyskursywne cele, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na sposoby komunikacji i dob\u00f3r \u015brodk\u00f3w j\u0119zykowych;\u00a0<\/p>

                                        2) szeroko rozumian\u0105 lingwistyk\u0119 antropologiczn\u0105, kt\u00f3ra pozwala dostrzec r\u00f3\u017cnorodne i wielopoziomowe wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy j\u0119zykiem (jego struktur\u0105, konceptualizacjami element\u00f3w rzeczywisto\u015bci pozaj\u0119zykowej, praktykami komunikacyjnymi), cz\u0142owiekiem (jego sposobami my\u015blenia i wyra\u017cania tego my\u015blenia) oraz \u015brodowiskiem (determinowanym cywilizacyjnie i kulturowo), w jakim odbywa si\u0119 komunikacja;\u00a0<\/p>

                                        3) lingwistyk\u0119 pami\u0119ci, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017cna nie tylko dotrze\u0107 do zasob\u00f3w zbiorowej pami\u0119ci w przesz\u0142o\u015bci, ale tak\u017ce wskaza\u0107 trwa\u0142e sk\u0142adniki tradycji i kultury; poznanie dawnych wyobra\u017ce\u0144 o przesz\u0142o\u015bci mo\u017ce stanowi\u0107 klucz do zrozumienia wielu aspekt\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej to\u017csamo\u015bci narodowej.\u00a0<\/p>

                                        W referacie \u2013 na wybranych przyk\u0142adach z doby \u015bredniopolskiej \u2013 zarysuj\u0119 korzy\u015bci poznawcze, jakie p\u0142yn\u0105 z zastosowania trzech wskazanych podej\u015b\u0107 metodologicznych dla poznania wybranych element\u00f3w j\u0119zykowej przesz\u0142o\u015bci (zmian i konstant w jego dziejach).<\/p>

                                        S\u0142owa kluczowe: historia j\u0119zyka, dyskursologia, j\u0119zykoznawstwo antropologiczne, lingwistyka pami\u0119ci<\/p>

                                        1. Wojciech Hofma\u0144ski<\/strong>, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu<\/li><\/ol>

                                          Glottodydaktyka i onomastyka. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo z rozs\u0105dku czy powercouple<\/em>?\u00a0<\/strong><\/p>

                                          Celem wyst\u0105pienia jest zaprezentowanie pozna\u0144skiego o\u015brodka z perspektywy jego specyfiki wynikaj\u0105cej z unikatowego integrowania kszta\u0142cenia w obr\u0119bie poszczeg\u00f3lnych sprawno\u015bci i podsystem\u00f3w z komponentem realioznawczym poprzez po\u0142o\u017cenie szczeg\u00f3lnego nacisku na sfer\u0119 proprialn\u0105.\u202f\u00a0<\/p>

                                          Istotnym elementem rozwa\u017ca\u0144 b\u0119dzie tym samym ukazanie roli poszczeg\u00f3lnych kategorii nazw w\u0142asnych w rozwijaniu kompetencji komunikacyjnych kursant\u00f3w. Antroponimy pozwalaj\u0105 bowiem lepiej rekonstruowa\u0107 spo\u0142eczne i historyczne konteksty funkcjonowania wsp\u00f3lnoty, toponimy u\u0142atwiaj\u0105 poznawanie oraz opisywanie polskiej i w\u0142asnej przestrzeni geograficznej (egzoniny i endonimy), natomiast chrematonimy wprowadzaj\u0105 ucz\u0105cych si\u0119 w \u015bwiat reprezentatywnych dla polskiej lingwokultury nazw instytucjonalnych, administracyjnych, organizacyjnych, artystycznych, gospodarczych, a nawet obrz\u0119dowych. Dzi\u0119ki temu onimia staje si\u0119 nie tylko systemowym no\u015bnikiem kodu kulturowego, lecz tak\u017ce narz\u0119dziem poprawnego interpretowania j\u0119zykowego obrazu \u015bwiata utrwalonego w polskiej wsp\u00f3lnocie komunikatywnej oraz \u2013 co nie mniej wa\u017cne \u2013 w grupach pozostaj\u0105cych z ni\u0105 w kontakcie.\u00a0<\/p>

                                          \u015awiadome operowanie kategori\u0105 nomina propria<\/em> w glottodydaktyce polonistycznej by\u0142o postulatem sformu\u0142owanym przez prof. Iren\u0119 Sarnowsk\u0105\u2011Giefing ponad dwie dekady temu, a koncepcje te nadal intensywnie rozwijaj\u0105 Jej uczniowie i wsp\u00f3\u0142pracownicy. Wyst\u0105pienie b\u0119dzie wi\u0119c zar\u00f3wno okazj\u0105 do om\u00f3wienia potrzeb wynikaj\u0105cych z istnienia okre\u015blonej rezerwy niedokona\u0144 w tym zakresie, jak r\u00f3wnie\u017c do zapoznania audytorium z koncepcjami zawartymi w trzech innowacyjnych pomocach dydaktycznych: podr\u0119cznikach Z kim i dok\u0105d? Nazwy w\u0142asne w nauczaniu j\u0119zyka polskiego jako obcego<\/em> oraz Odkryj Chiny. Podr\u0119cznik do nauki j\u0119zyka polskiego jako obcego B2-C1. Przewodnik turystyczno\u2011kulturowy<\/em>, a tak\u017ce S\u0142owniku eponim\u00f3w dla ucz\u0105cych si\u0119 j\u0119zyka polskiego jako obcego<\/em>.\u202f\u00a0<\/p>

                                          Przeprowadzona analiza pozwoli ukaza\u0107 korzy\u015bci p\u0142yn\u0105ce z konsekwentnego i w\u0142a\u015bciwie planowanego w\u0142\u0105czania kategorii nazw w\u0142asnych do procesu nauczania j\u0119zyka polskiego jako obcego oraz wskaza\u0107 potencja\u0142 omawianych rozwi\u0105za\u0144 w sp\u00f3jnym rozwijaniu kompetencji j\u0119zykowych i kulturowych os\u00f3b ucz\u0105cych si\u0119 polszczyzny.<\/p>

                                          S\u0142owa kluczowe: realioznawstwo, onimia, nauczanie zintegrowane, leksyka<\/p>

                                          1. Dominika Izdebska\u2011D\u0142ugosz<\/strong>, Uniwersytet Jagiello\u0144ski<\/li><\/ol>

                                            Jak wojna zmienia znaczenie s\u0142\u00f3w? Rekonstrukcja j\u0119zykowego obrazu do\u015bwiadczenia uchod\u017astwa w narracjach student\u00f3w z Ukrainy (na podstawie Opowie\u015bci uchod\u017aczych \u2013 studenci UJ z Ukrainy o sobie samych<\/em>)<\/strong><\/p>

                                            W referacie podejmuje si\u0119 pr\u00f3b\u0119 rekonstrukcji j\u0119zykowego obrazu do\u015bwiadczenia uchod\u017astwa wojennego utrwalonego w narracjach student\u00f3w z Ukrainy, kt\u00f3rzy po wybuchu pe\u0142noskalowej wojny w 2022 roku podj\u0119li studia w Polsce. Punktem wyj\u015bcia jest za\u0142o\u017cenie, \u017ce do\u015bwiadczenie wojny i przymusowej migracji prowadzi nie tylko do zmiany biografii, lecz tak\u017ce do przekszta\u0142cenia znacze\u0144 podstawowych poj\u0119\u0107 organizuj\u0105cych spos\u00f3b postrzegania \u015bwiata. Celem bada\u0144 jest odtworzenie tych zmian poprzez analiz\u0119 sposob\u00f3w konceptualizacji kategorii pojawiaj\u0105cych si\u0119 w narracjach respondent\u00f3w oraz rekonstrukcja relacji semantycznych zachodz\u0105cych mi\u0119dzy nimi.\u00a0<\/p>

                                            Materia\u0142 badawczy stanowi dwana\u015bcie pog\u0142\u0119bionych wywiad\u00f3w przeprowadzonych w j\u0119zyku polskim ze studentami z Ukrainy studiuj\u0105cymi na Studiach Polskich dla Cudzoziemc\u00f3w Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego \u2013 opublikowanych w pe\u0142nym kszta\u0142cie jako Opowie\u015bci uchod\u017acze. Studenci UJ z Ukrainy o sobie samych<\/em> (Dominika Izdebska\u2011D\u0142ugosz, Lublin 2025). Badanie zosta\u0142o przeprowadzone z wykorzystaniem jako\u015bciowej analizy semantycznej, inspirowanej koncepcj\u0105 j\u0119zykowego obrazu \u015bwiata oraz metod\u0105 rekonstrukcji znacze\u0144 wy\u0142aniaj\u0105cych si\u0119 z narracji autobiograficznych. Badaniu poddano nie tylko cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania poszczeg\u00f3lnych leksem\u00f3w, lecz przede wszystkim sposoby ich definiowania, konteksty u\u017cycia, warto\u015bciowanie oraz wzajemne powi\u0105zania tworz\u0105ce sp\u00f3jn\u0105 sie\u0107 znacze\u0144.\u00a0<\/p>

                                            Analiza materia\u0142u wskazuje, \u017ce wojna prowadzi do g\u0142\u0119bokiej redefinicji podstawowych kategorii egzystencjalnych. Poj\u0119cia takie jak: dom, tu, tam, powr\u00f3t,\u00a0 bezpiecze\u0144stwo, przysz\u0142o\u015b\u0107, polska, Ukraina, j\u0119zyk polski<\/em> czy normalne \u017cycie<\/em> przestaj\u0105 pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 wy\u0142\u0105cznie deskryptywn\u0105, staj\u0105c si\u0119 no\u015bnikami do\u015bwiadcze\u0144 utraty, adaptacji, odbudowy sprawstwa i konstruowania nowej to\u017csamo\u015bci. Szczeg\u00f3lnie wyra\u017ana okazuje si\u0119 zmiana konceptualizacji poj\u0119cia dom<\/em>, kt\u00f3re z kategorii przestrzennej przekszta\u0142ca si\u0119 w kategori\u0119 egzystencjaln\u0105 definiowan\u0105 przez poczucie bezpiecze\u0144stwa, relacje spo\u0142eczne oraz mo\u017cliwo\u015b\u0107 planowania przysz\u0142o\u015bci. Rekonstrukcja sieci znacze\u0144 pozwala ukaza\u0107 proces przechodzenia od narracji wojennej do narracji integracyjnej oraz ods\u0142ania mechanizmy j\u0119zykowego oswajania do\u015bwiadczenia przymusowej migracji.\u00a0<\/p>

                                            Referat mo\u017ce by\u0107 interesuj\u0105cy nie tylko dla glottodydaktyk\u00f3w polonistycznych, ale tak\u017ce badaczy j\u0119zyka migracji, wsp\u00f3\u0142czesnych etnolingwist\u00f3w, pokazuj\u0105c, \u017ce analiza konceptualizacji poj\u0119\u0107 umo\u017cliwia opis przemian \u015bwiata warto\u015bci i to\u017csamo\u015bci uchod\u017ac\u00f3w, kt\u00f3re cz\u0119sto pozostaj\u0105 niewidoczne w badaniach ilo\u015bciowych.\u00a0<\/p>

                                            S\u0142owa kluczowe: uchod\u017acy z Ukrainy, j\u0119zyk polski jako obcy, konceptualizacja poj\u0119\u0107, narracje uchod\u017acze, j\u0119zykowy obraz \u015bwiata\u00a0<\/p>

                                            1. Agnieszka Jasi\u0144ska<\/strong>, Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie<\/li><\/ol>

                                              Dzia\u0142ania mediacyjne na lekcji j\u0119zyka polskiego w grupie ukrai\u0144skiej<\/strong><\/p>

                                              W referacie zostan\u0105 zaprezentowane nowe wytyczne jednego z najwa\u017cniejszych dokument\u00f3w Rady Europy, czyli Europejskiego Systemu Opisu Kszta\u0142cenia J\u0119zykowego<\/em> (wydanie z 2020 roku, Common European Framework of References \u2013 Companion Volume<\/em>) dotycz\u0105ce dzia\u0142a\u0144 mediacyjnych.\u00a0 \u00a0<\/p>

                                              Autorka referatu wyja\u015bni na wst\u0119pie poj\u0119cia mediacji tekstu (czyli sposob\u00f3w jego przetwarzania), mediacji poj\u0119\u0107 i mediacji komunikacji. Wed\u0142ug autor\u00f3w Europejskiego Systemu Opisu Kszta\u0142cenia J\u0119zykowego<\/em>\u00a0 mediacja sytuuje si\u0119 w centrum dzia\u0142a\u0144 j\u0119zykowych i nie spos\u00f3b wyobrazi\u0107 sobie bez niej skutecznego porozumiewania si\u0119 w mowie i w pi\u015bmie. Autorzy wy\u017cej wymienionej publikacji proponuj\u0105 rozbudowany opis mediacji (w formie tabel ze skalami osi\u0105gni\u0119\u0107 i wska\u017anikami bieg\u0142o\u015bci), kt\u00f3ry pokazuje jej miejsce w komunikacji j\u0119zykowej.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>

                                              Mimo blisko\u015bci j\u0119zykowej i kulturowej Ukrai\u0144cy ucz\u0105cy si\u0119 j\u0119zyka polskiego napotykaj\u0105 na swojej drodze wiele wyzwa\u0144, kt\u00f3rym sprosta\u0107 mog\u0105 dzi\u0119ki realizowaniu dzia\u0142a\u0144 mediacyjnych zwi\u0105zanych z przetwarzaniem tekstu, negocjowaniem znacze\u0144 i gotowo\u015bci komunikacyjnej. Jest to szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w kontek\u015bcie akademickim, poniewa\u017c z roku na rok ro\u015bnie liczba Ukrai\u0144c\u00f3w ucz\u0105cych si\u0119 na polskich uniwersytetach, a dzia\u0142ania mediacyjne mo\u017cna realizowa\u0107 najpe\u0142niej w \u015brodowisku naukowym. Polscy nauczyciele, wyk\u0142adowcy, studenci i uczniowie, a wi\u0119c strona przyjmuj\u0105ca, mog\u0105 tak\u017ce pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 efektywnych mediator\u00f3w j\u0119zykowych i kulturowych.\u00a0\u00a0<\/p>

                                              Poza dzia\u0142aniami mediacyjnymi nowa edycja Europejskiego Systemu Opisu Kszta\u0142cenia J\u0119zykowego<\/em> proponuje te\u017c szczeg\u00f3\u0142owy opis strategii mediacyjnych. W referacie uwzgl\u0119dniony zostanie opis tych strategii i propozycje ich stosowania na lekcji j\u0119zyka polskiego w grupach ukrai\u0144skich.\u00a0\u00a0<\/p>

                                              Zostan\u0105 te\u017c przedstawione wnioski z bada\u0144 nad tym zagadnieniem oraz ich aplikacja do program\u00f3w nauczania w grupach ukrai\u0144skoj\u0119zycznych.\u00a0 \u00a0<\/p>

                                              S\u0142owa kluczowe: mediacja, wytyczne Rady Europy, nauczanie w grupach ukrai\u0144skich<\/p>

                                              1. Joanna Kamper\u2011Warejko<\/strong>, Uniwersytet Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu,\u00a0
                                                Iwona Kapro\u0144\u2011Charzy\u0144ska<\/strong>, Uniwersytet Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu<\/li><\/ol>

                                                Od znaczenia do formy: rozw\u00f3j \u015bwiadomo\u015bci metaj\u0119zykowej uczni\u00f3w w zakresie cz\u0119\u015bci mowy<\/strong>\u00a0<\/p>

                                                Jednym z wyzwa\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnej edukacji polonistycznej jest kszta\u0142towanie \u015bwiadomo\u015bci metaj\u0119zykowej uczni\u00f3w, rozumianej jako zdolno\u015b\u0107 refleksyjnego ujmowania form, znacze\u0144 i funkcji element\u00f3w j\u0119zyka. Przedmiotem wyst\u0105pienia jest problem \u015bwiadomo\u015bci metaj\u0119zykowej w zakresie morfologii j\u0119zyka polskiego. Jego celem jest pokazanie, w jakim zakresie uczniowie na drugim etapie edukacyjnym\u00a0 potrafi\u0105 rozpoznawa\u0107 i r\u00f3\u017cnicowa\u0107 wybrane cz\u0119\u015bci mowy oraz pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 terminami gramatycznymi.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                Punktem wyj\u015bcia w rozwa\u017caniach jest za\u0142o\u017cenie, \u017ce dzieci o prawid\u0142owym rozwoju mowy stopniowo nabywaj\u0105 zdolno\u015b\u0107 refleksji nad j\u0119zykiem i jego u\u017cyciem, a rozw\u00f3j tej zdolno\u015bci wi\u0105\u017ce si\u0119 z kolejnymi etapami edukacji. Szczeg\u00f3lne znaczenie ma tu \u015bwiadomo\u015b\u0107 morfologiczna, obejmuj\u0105ca m.in. rozumienie przynale\u017cno\u015bci wyrazu do okre\u015blonej klasy gramatycznej cz\u0119\u015bci mowy, poniewa\u017c stanowi ona podstaw\u0119 kszta\u0142towania kompetencji sk\u0142adniowej. Odwo\u0142ujemy si\u0119 do ustale\u0144 z zakresu psycholingwistyki dotycz\u0105cych procesu stopniowego uniezale\u017cniania si\u0119 dzieci od percepcyjnych i semantycznych aspekt\u00f3w j\u0119zyka. U m\u0142odszych uczni\u00f3w r\u00f3\u017cnicowanie cz\u0119\u015bci mowy ma cz\u0119sto charakter znaczeniowy: dzieci ujmuj\u0105 form\u0119 j\u0119zykow\u0105 \u0142\u0105cznie z jej znaczeniem. Dopiero wraz z wiekiem oraz post\u0119pami edukacyjnymi wzrasta zdolno\u015b\u0107 do refleksyjnego ujmowania formy j\u0119zykowej i pos\u0142ugiwania si\u0119 terminami metalingwistycznymi.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                Przedstawiamy wyniki dw\u00f3ch bada\u0144. Pierwsze zosta\u0142o przeprowadzone w 2018 roku w Szkole Podstawowej nr 7 im. Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w urodzonych w latach 2007 i 2008. Drugie przeprowadzono w 2026 roku w toru\u0144skiej Szkole Podstawowej nr 2 im. Adama Mickiewicza w\u015br\u00f3d uczni\u00f3w urodzonych w 2015 roku. Narz\u0119dziem badawczym by\u0142 kwestionariusz ankiety s\u0142u\u017c\u0105cy zbadaniu poziomu \u015bwiadomo\u015bci metalingwistycznej w procesie przechodzenia od znaczeniowego do bardziej formalnego ujmowania zjawisk j\u0119zykowych. Uzyskane wyniki odnosimy do wymaga\u0144 edukacyjnych stawianych w zakresie wiedzy o j\u0119zyku na kolejnych etapach kszta\u0142cenia.<\/p>

                                                S\u0142owa kluczowe: \u015bwiadomo\u015b\u0107 metaj\u0119zykowa, cz\u0119\u015bci mowy, kompetencja j\u0119zykowa, edukacja polonistyczna<\/p>

                                                1. Anna Kie\u017cu\u0144<\/strong>, Uniwersytet w Bia\u0142ymstoku<\/li><\/ol>

                                                  Rok S\u0142owackiego (1909) i jego znaczenie w ukszta\u0142towaniu dorobku tw\u00f3rczego wybitnych wychowank\u00f3w polonistyki lwowskiej<\/strong><\/p>

                                                  G\u0142\u00f3wn\u0105 tez\u0105 badawcz\u0105 przyj\u0119t\u0105 w referacie jest stwierdzenie, \u017ce rok 1909 \u2013 og\u0142oszony jako Jubileusz S\u0142owackiego \u2013 mia\u0142 charakter prze\u0142omowy w ukierunkowaniu\u00a0 zainteresowa\u0144 literackich obiecuj\u0105cych polonist\u00f3w, kszta\u0142c\u0105cych si\u0119 w\u00f3wczas na Uniwersytecie Lwowskim. To w\u0142a\u015bnie we Lwowie, uznanym za centrum galicyjskiego \u017cycia politycznego i gospodarczego, a zarazem wa\u017cny o\u015brodek kultury umys\u0142owej i artystycznej, zainicjowano i z powodzeniem zorganizowano uroczysto\u015bci setnej rocznicy urodzin poety z Krzemie\u0144ca.<\/p>

                                                  Wa\u017cnym elementem obchod\u00f3w by\u0142y publikacje okoliczno\u015bciowe, kt\u00f3re zach\u0119ci\u0142y wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 student\u00f3w polonistyki do kontynuacji bada\u0144 nad dorobkiem \u201e\u015bpiewaka znad Ikwy\u201d.\u00a0\u00a0We wspomnieniach dotycz\u0105cych udzia\u0142u lwowskiego \u015brodowiska polonistycznego w uczczeniu\u00a0 po\u015bmiertnego jubileuszu tw\u00f3rcy Kr\u00f3la\u2011Ducha<\/em> cz\u0119sto wymieniana jest publikacja Cieniom Juliusza S\u0142owackiego<\/em> autorstwa cz\u0142onk\u00f3w Ko\u0142a Polonist\u00f3w i zarazem uczestnik\u00f3w seminarium prof. J\u00f3zefa Kallenbacha. W\u015br\u00f3d nich znale\u017ali si\u0119: Juliusz Kleiner, Manfred Kridl, Tadeusz D\u0105browski, Stanis\u0142aw Wasylewski. Ka\u017cdy z wymienionych pozosta\u0142 aktywny w dziedzinie literaturoznawczej i pisarskiej. Ich nazwiska s\u0105 rozpoznawalne w\u015br\u00f3d dzisiejszych literaturoznawc\u00f3w. Kleiner zyska\u0142 uznanie jako historyk literatury, teoretyk, edytor, szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017cony dla bada\u0144 nad spu\u015bcizn\u0105 romantycznych wieszcz\u00f3w. Kridl, historyk i teoretyk literatury, edytor, rozwin\u0105\u0142 w\u0105tki rocznicowego artyku\u0142u w obszernej pracy habilitacyjnej Antagonizm wieszcz\u00f3w<\/em> (wyd. 1925). Przedwcze\u015bnie zmar\u0142y Tadeusz D\u0105browski, filolog i krytyk, zosta\u0142 zapami\u0119tany jako inspirator gor\u0105cych dyskusji w\u015br\u00f3d lwowskich mi\u0142o\u015bnik\u00f3w dzie\u0142 S\u0142owackiego. Stanis\u0142aw Wasylewski, popularny w mi\u0119dzywojniu\u00a0 autor eseistycznych opowie\u015bci historyczno\u2011biograficznych, docenia\u0142 zdobyty warsztat filologiczny, z kt\u00f3rym si\u0119 zaznajomi\u0142 jako student i\u00a0 stypendysta Ossolineum (Pod kopu\u0142\u0105 lwowskiego Ossolineum<\/em>, 1958). Dokonania tych osobowo\u015bci w dziedzinie literaturoznawstwa, edytorstwa, krytyki czy te\u017c literatury maj\u0105 rodow\u00f3d lwowski. Wydaje si\u0119 po\u017cyteczne prze\u015bledzenie w dorobku tw\u00f3rczym wymienionych \u201euczni\u00f3w Wszechnicy Lwowskiej\u201d wp\u0142yw\u00f3w inicjowanych na polonistyce w 1909 roku dyskusji, spor\u00f3w, bada\u0144 i prac filologiczno\u2011humanistycznych. Kult pracy filologicznej, wszechstronno\u015b\u0107 i odkrywczo\u015b\u0107 humanistyczna, postawa aktywizmu kulturotw\u00f3rczego to walory nabyte w czasie studi\u00f3w lwowskich, w tym te\u017c fascynacji S\u0142owackim, o czym nie zapominali dawni studenci polonistyki Uniwersytetu we Lwowie.<\/p>

                                                  S\u0142owa kluczowe: Rok S\u0142owackiego 1909, lwowska szko\u0142a filologiczna, Juliusz Kleiner, Manfred Kridl, Tadeusz D\u0105browski<\/p>

                                                  1. Anna Kostecka\u2011Sadowa<\/strong>, Instytut J\u0119zyka Polskiego PAN<\/li><\/ol>

                                                    \u015awiadomo\u015b\u0107 j\u0119zykowo\u2011kulturowa Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w na pograniczu po\u0142udniowo\u2011wschodnim<\/b> <\/strong><\/p>

                                                    \u015awiadomo\u015b\u0107 j\u0119zykowa (zar\u00f3wno indywidualna, jak i spo\u0142eczna) mieszka\u0144c\u00f3w na pograniczu jest pe\u0142na r\u00f3\u017cnorodnych dylemat\u00f3w \u2013 to\u017csamo\u015bciowych, narodowo\u015bciowych, kulturowych czy wreszcie stricte j\u0119zykowych. Nieustanne zderzanie dw\u00f3ch lub wi\u0119cej kod\u00f3w, kultur, zwyczaj\u00f3w wymusza na cz\u0142onkach polskoj\u0119zycznej wsp\u00f3lnoty komunikacyjnej poszukiwanie odpowiedzi na pytania o w\u0142asn\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107. Jak pisa\u0142a Justyna Straczuk, jest to my\u015blenie typowe dla os\u00f3b z tzw. peryferi\u00f3w, z pogranicza, gdzie dochodzi do konwersji narodowych (Straczuk 1999: 6).<\/p>

                                                    Dla badanych mieszka\u0144c\u00f3w j\u0119zyk polski pe\u0142ni (poza podstawow\u0105, komunikacyjn\u0105) szereg funkcji, kt\u00f3rych zakres i znaczenie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od pochodzenia etnicznego respondent\u00f3w. W wypadku os\u00f3b pochodz\u0105cych z rodzin polskoj\u0119zycznych na pierwszy plan wysuwaj\u0105 si\u0119 czynniki sentymentalne, funkcja komunikacyjna schodzi z kolei na boczny tor \u2013 respondenci wymieniaj\u0105 j\u0105 przy okazji rozmowy o \u015brodowisku, w kt\u00f3rym funkcjonuj\u0105. Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce polski j\u0119zyk jest dla nich no\u015bnikiem dziedzictwa, symbolem oraz elementem spajania spo\u0142eczno\u015bci etnicznych Polak\u00f3w na badanym terenie, a tak\u017ce czynnikiem wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym t\u0119 grup\u0119 na tle innych.<\/p>

                                                    Terminy \u201ej\u0119zyk odziedziczony\u201d i \u201ej\u0119zyk przodk\u00f3w\u201d w tym opracowaniu b\u0119d\u0105 wa\u017cne ze wzgl\u0119du na sytuacj\u0119 mniejszo\u015bci polskiej na wybranym pograniczu.<\/p>

                                                    W moich analizach j\u0119zykowych Polak\u00f3w na pograniczu mamy do czynienia z j\u0119zykiem odziedziczonym, tzw. heritage language<\/em>. Jest on przyswajany jako pierwszy w \u015brodowisku domowym w ograniczonym zakresie kompetencji, w j\u0119zykach drugich za\u015b, tj. j\u0119zykach kraju osiedlenia, u\u017cytkownicy osi\u0105gaj\u0105 pe\u0142n\u0105 kompetencj\u0119 (Polinsky, Kagan 2007: 368). Badani Polacy, kt\u00f3rzy odziedziczyli mow\u0119 polsk\u0105 po swoich przodkach, w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b przekazuj\u0105 j\u0105 nast\u0119pnym pokoleniom. Wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym emocjonalne podej\u015bcie do mowy, czynnik to\u017csamo\u015bciowy i religijny. Silne poczucie polsko\u015bci jest g\u0142\u00f3wn\u0105 osi\u0105 zachowania polskiej mowy zw\u0142aszcza w sferze modlitwy oraz w sferze rozm\u00f3w domowych.<\/p>

                                                    Ewa Dzi\u0119giel, opisuj\u0105c odmiany terytorialne i spo\u0142eczne wsp\u00f3\u0142czesnego j\u0119zyka polskiego na Ukrainie, uwa\u017ca, \u017ce termin \u201ej\u0119zyk przodk\u00f3w\u201d mo\u017ce by\u0107 odnoszony do opisu sytuacji, w kt\u00f3rej osoby czy grupy \u0142\u0105czy pewien rodzaj wi\u0119zi z j\u0119zykiem w\u0142asnej mniejszo\u015bci narodowej, cho\u0107 niekoniecznie ten j\u0119zyk znaj\u0105. Pod uwag\u0119 bierze si\u0119 szerokie spektrum przypadk\u00f3w, od ograniczonej czynnej znajomo\u015bci j\u0119zyka przodk\u00f3w (np. cz\u0119\u015bciowo m\u00f3wienia) b\u0105d\u017a biernej znajomo\u015bci (np. po cz\u0119\u015bci rozumienia) po sam udzia\u0142 w \u017cyciu rodzin czy spo\u0142eczno\u015bci, w kt\u00f3rych j\u0119zyk ten jest u\u017cywany (Dzi\u0119giel 2017: 207).<\/p>

                                                    Kryteria okre\u015blenia przez rozm\u00f3wc\u00f3w j\u0119zyka polskiego jako j\u0119zyka odziedziczonego lub j\u0119zyka przodk\u00f3w wy\u0142oni\u0142y si\u0119 w trakcie analiz j\u0119zykowych moich informator\u00f3w. Powy\u017csze rozwa\u017cania teoretyczne zostan\u0105 oparte w referacie na materiale z bada\u0144 terenowych.<\/p>

                                                    S\u0142owa kluczowe: \u015bwiadomo\u015b\u0107 j\u0119zykowa, pogranicze, j\u0119zyk polski, dziedzictwo kulturowe<\/p>

                                                    1. Olha Lazarovych<\/strong>, Karpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka<\/li><\/ol>

                                                      \u00a0 \u00a0 \u00a0J\u0119zykowy obraz \u015bwiat\u0142a i ciemno\u015bci w j\u0119zyku polskim<\/strong><\/p>

                                                      Celem referatu jest analiza j\u0119zykowego obrazu \u015bwiata w odniesieniu do opozycji \u015bwiat\u0142o <\/em>\u2013 ciemno\u015b\u0107<\/em>. <\/em>Analiza opiera si\u0119 na metodologii j\u0119zykoznawstwa kognitywnego. Poddano jej jednostki leksykalne, zwi\u0105zki frazeologiczne oraz metafory poj\u0119ciowe w j\u0119zyku polskim pod k\u0105tem ich zakorzenienia w do\u015bwiadczeniu kulturowo\u2011religijnym. \u0179r\u00f3d\u0142ami materia\u0142u analitycznego s\u0105 s\u0142owniki j\u0119zyka polskiego (obja\u015bniaj\u0105cy, frazeologiczny, s\u0142owniki synonim\u00f3w, antonim\u00f3w) oraz Narodowy Korpus J\u0119zyka Polskiego<\/em>.<\/p>

                                                      \u015awiat\u0142o i ciemno\u015b\u0107 od wiek\u00f3w odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119 w religii i filozofii. \u015awiat\u0142o tradycyjnie uosabia Boga, dobro, prawd\u0119, wolno\u015b\u0107, wiedz\u0119, bezpiecze\u0144stwo; ciemno\u015b\u0107 symbolizuje z\u0142o, grzech, chaos, smutek, zagro\u017cenie. W polskiej kulturze narodowej \u015bwiat\u0142o i ciemno\u015b\u0107 to symbole fundamentalne. Opozycja \u015bwiat\u0142a i ciemno\u015bci to jedna z podstawowych dychotomii organizuj\u0105cych ludzkie my\u015blenie.<\/p>

                                                      Analiza materia\u0142owa wykaza\u0142a wyra\u017an\u0105 asymetri\u0119 aksjologiczn\u0105 tych dw\u00f3ch poj\u0119\u0107. \u015awiat\u0142o jest niemal jednoznacznie warto\u015bciowane pozytywnie, natomiast ciemno\u015b\u0107 \u2013 negatywnie. J\u0119zykowy obraz obu poj\u0119\u0107 zakorzeniony jest w pierwotnym, ludzkim do\u015bwiadczeniu biologicznym. \u015awiat\u0142o gwarantuje bezpiecze\u0144stwo i mo\u017cliwo\u015b\u0107 dzia\u0142ania, podczas gdy ciemno\u015b\u0107 niesie ze sob\u0105 l\u0119k przed nieznanym. \u015awiat\u0142o w j\u0119zyku wykracza daleko poza fizyczny blask. Metaforyczne znaczenia \u015bwiat\u0142a wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z wiedz\u0105 i rozumem \u2013 np. o\u015bwiecenie, rzuci\u0107 na co\u015b \u015bwiat\u0142o<\/em>; z dobrem i bosko\u015bci\u0105 \u2013 np. wieczna \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107<\/em>; z \u017cyciem i nadziej\u0105 \u2013 np. ujrze\u0107 \u015bwiat\u0142o dzienne, \u015bwiat\u0142o w ko\u0144cu tunelu<\/em>. Ciemno\u015b\u0107 funkcjonuje jako ekwiwalent z\u0142a i niebezpiecze\u0144stwa \u2013 np. ciemne interesy<\/em>, pogr\u0105\u017cy\u0107 si\u0119 w ciemno\u015bci, ciemne strony \u017cycia, czarny charakter<\/em>; \u015bmierci i smutku \u2013 np. czarna rozpacz<\/em>; niewiedzy i tajemnicy \u2013 np. czarna magia, ciemnota<\/em>.<\/p>

                                                      Jednak w literaturze i sztuce ciemno\u015b\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c oznacza\u0107 spok\u00f3j, refleksj\u0119, tajemnic\u0119, a \u015bwiat\u0142o bywa symbolem przemijania lub bezlitosnego ujawnienia prawdy, s\u0105 to jednak konteksty zdecydowanie rzadsze.<\/p>

                                                      Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w j\u0119zyku polskim \u015bwiat\u0142o jest traktowane jako stan pierwotny i pozytywny, podczas gdy ciemno\u015b\u0107 definiuje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie jako brak \u015bwiat\u0142a.<\/p>

                                                      Dychotomia \u015bwiat\u0142o \u2013 ciemno\u015b\u0107<\/em> s\u0142u\u017cy nie tylko do opisu \u015bwiata fizycznego, ale przede wszystkim do kategoryzowania i wyra\u017cania poj\u0119\u0107 z zakresu emocji, moralno\u015bci, duchowo\u015bci oraz poznania.<\/p>

                                                      S\u0142owa kluczowe: j\u0119zykowy obraz \u015bwiata, j\u0119zykoznawstwo kognitywne, \u015bwiat\u0142o i ciemno\u015b\u0107, metafora poj\u0119ciowa, asymetria aksjologiczna<\/p>

                                                      1. Oksana Lozynska<\/strong>, Narodowy Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki,
                                                        Yuliia Stefanyshyn<\/strong>, Narodowy Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki<\/li><\/ol>

                                                        J\u0119zykowy obraz uczestnik\u00f3w wojny rosyjsko\u2011ukrai\u0144skiej we wsp\u00f3\u0142czesnym polskim dyskursie medialnym\u00a0(na materiale tygodnika \u201ePolityka\u201d i dziennika \u201eGazeta Wyborcza\u201d)\u00a0<\/strong><\/p>

                                                        Celem bada\u0144 jest rekonstrukcja j\u0119zykowego obrazu uczestnik\u00f3w wojny rosyjsko\u2011ukrai\u0144skiej utrwalonego we wsp\u00f3\u0142czesnym polskim dyskursie medialnym. Referat przedstawia przebieg i wyniki pierwszego etapu pracy obejmuj\u0105cego analiz\u0119 nazw uczestnik\u00f3w wojny w tekstach prasowych, opis struktury odpowiedniego pola leksykalno\u2011semantycznego, typowych kolokacji oraz potencja\u0142u aksjologicznego wyekscerpowanych jednostek j\u0119zykowych. Przez uczestnik\u00f3w wojny nale\u017cy rozumie\u0107 \u017co\u0142nierzy bezpo\u015brednio uczestnicz\u0105cych w dzia\u0142aniach zbrojnych, weteran\u00f3w oraz osoby pe\u0142ni\u0105ce funkcje wspieraj\u0105ce, w tym medyk\u00f3w wojskowych, kapelan\u00f3w i wolontariuszy. Poza zakresem analizy pozostaj\u0105 dziennikarze wojenni, ratownicy cywilni, pracownicy zaplecza logistycznego, ludno\u015b\u0107 cywilna oraz uchod\u017acy.\u00a0<\/p>

                                                        Materia\u0142 badawczy stanowi\u0105 teksty opublikowane w rubryce Wojna w Ukrainie<\/em> tygodnika \u201ePolityka\u201d \u0456 dziennika \u201eGazeta Wyborcza\u201d w okresie od lipca 2025 do lipca 2026 roku. W badaniu zastosowano metody analizy leksykalno\u2011semantycznej, kontekstowej, korpusowej oraz metod\u0119 opisow\u0105. Interpretacj\u0119 materia\u0142u oparto na danych pochodz\u0105cych ze wsp\u00f3\u0142czesnych \u017ar\u00f3de\u0142 leksykograficznych: s\u0142ownik\u00f3w og\u00f3lnych, etymologicznych, frazeologicznych, s\u0142ownik\u00f3w synonim\u00f3w i antonim\u00f3w, eufemizm\u00f3w, gniazd s\u0142owotw\u00f3rczych. Umo\u017cliwi\u0142y one precyzyjne okre\u015blenie znacze\u0144 badanych jednostek, ich relacji semantycznych, motywacji s\u0142owotw\u00f3rczej oraz nacechowania stylistycznego.\u00a0<\/p>

                                                        Analizie poddano nazwy og\u00f3lne uczestnik\u00f3w wojny (\u017co\u0142nierz, wojskowy, obro\u0144ca, wr\u00f3g<\/em>), nazwy okre\u015blaj\u0105ce rang\u0119 i funkcj\u0119 wojskow\u0105 (genera\u0142, dow\u00f3dca, oficer<\/em>), specjalizacj\u0119 (pilot, operator drona, zwiadowca, psycholog wojskowy<\/em>), status uczestnika wojny (weteran, jeniec wojenny, poleg\u0142y, zdemobilizowany<\/em>), a tak\u017ce jednostki metaforyczne, okazjonalne i warto\u015bciuj\u0105ce (bohater, rosyjski naje\u017ad\u017aca, medialny genera\u0142, agresor<\/em>). Uwzgl\u0119dniono r\u00f3wnie\u017c nazwy zbiorowe odnosz\u0105ce si\u0119 do formacji i struktur wojskowych. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 po\u015bwi\u0119cono zale\u017cno\u015bciom mi\u0119dzy znaczeniem systemowym a uzualnym analizowanych jednostek oraz u\u017cyciom innowacyjnym. Istotnym elementem analizy jest j\u0119zykowa realizacja opozycji obro\u0144ca \u2013 wr\u00f3g<\/em> ujawniaj\u0105ca mechanizmy aksjologicznego profilowania uczestnik\u00f3w konfliktu.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                        Na kolejnym etapie badania zostan\u0105 rozszerzone o materia\u0142 pochodz\u0105cy z ukrai\u0144skiego dyskursu medialnego, co umo\u017cliwi por\u00f3wnawcze uj\u0119cie przedstawianych zjawisk.<\/p>

                                                        S\u0142owa kluczowe: j\u0119zyk polski, j\u0119zykowy obraz uczestnik\u00f3w wojny, kolokacja, s\u0142ownik, korpus<\/p>

                                                        1. Marek \u0141azi\u0144ski<\/strong>, Uniwersytet Warszawski<\/li><\/ol>

                                                          Nazwy pieni\u0119dzy w historii polszczyzny i we wsp\u00f3\u0142czesnym slangu. Modele nominacji, metafory, j\u0119zykowy obraz \u015bwiata\u00a0<\/strong><\/p>

                                                          Nazwy pieni\u0119dzy tworz\u0105 jedno z najbardziej charakterystycznych, najbogatszych i najbardziej zmiennych w czasie p\u00f3l leksykalnych w slangu. Bogata jest te\u017c historia zmian w tym polu w polszczy\u017anie og\u00f3lnej i w innych j\u0119zykach. Celem prezentowanych bada\u0144 jest analiza tych zmian za pomoc\u0105 narz\u0119dzi i kategorii lingwistycznych: kolokacji korpusowych i statystyki, modeli metafory, analizy gramatycznej i historycznoj\u0119zykowej.\u00a0<\/p>

                                                          Przedstawiamy najwa\u017cniejsze okre\u015blenia og\u00f3lne od zapo\u017cyczonego ju\u017c w okresie pras\u0142owia\u0144skim s\u0142owa pieni\u0105dz<\/em> (p\u011bn\u0119z\u044a<\/em>), poprzez dzi\u0119gi, brz\u0119ki <\/em>i dudki<\/em>, a\u017c do potocznej forsy <\/em>(XIX wiek). W perspektywie ostatnich kilkudziesi\u0119ciu lat\u00a0 prze\u015bledzimy przemian\u0119 pokole\u0144 forsy<\/em>, kasy <\/em>i hajsu <\/em>(to wci\u0105\u017c najpowszechniejsza nazwa w najm\u0142odszym pokoleniu). Wspomnimy o konkretnych jednostkach monetarnych r\u00f3\u017cnego pochodzenia, kt\u00f3re by\u0142y w obiegu na ziemiach polskich (m. in. denary<\/em>, obole<\/em>, grosze<\/em>, halerze<\/em>, grzywny<\/em>, marki<\/em>, funty<\/em>, dukaty<\/em>, talary<\/em>, portuga\u0142y<\/em>, tynfy<\/em>, stanisladory <\/em>a\u017c do polskiego z\u0142otego<\/em>).\u00a0<\/p>

                                                          Wskazujemy \u017ar\u00f3d\u0142a wsp\u00f3\u0142czesnych nazw slangowych: zapo\u017cyczenia z gwary przest\u0119pczej (hajs<\/em>), z hebrajskiego i jidysz (mamona<\/em>), z dawnej polszczyzny i dialekt\u00f3w (dudki<\/em>\/dutki<\/em>), wreszcie z j\u0119zyka angielskiego (cash<\/em>). Opiszemy drogi i \u017ar\u00f3d\u0142a metafor nominacyjnych. Pieni\u0105dze to mi\u0119dzy innymi: Z\u0141OTO (z\u0142oty<\/em>), SI\u0141A (forsa<\/em>), POJEMNIK (kasa<\/em>), KOLOR ZIELONY (sa\u0142ata, siano<\/em>), JEDZENIE (szmal(ec), sa\u0142ata<\/em>), SMAROWANIE (szmal(ec)<\/em>). Tylko mimochodem wspomnimy o najnowszych zjawiskach \u2013 nazwach kryptowalut i potocznej terminologii gie\u0142dowej.\u00a0<\/p>

                                                          Zajmujemy si\u0119 tak\u017ce gramatyk\u0105, przede wszystkim liczb\u0105 i rodzajem. Dlaczego nazwy s\u0105 cz\u0119sto zbiorowe w liczbie pojedynczej albo tez maj\u0105 tylko liczb\u0119 mnog\u0105? Dlaczego nazwy walut s\u0105 cz\u0119sto gramatycznie \u017cywotne, tzn. maj\u0105 biernik r\u00f3wny dope\u0142niaczowi (grosz<\/em>, dolar<\/em>, funt<\/em>)? Zwr\u00f3cimy uwag\u0119 na tendencj\u0119 do zdrabniania, kt\u00f3ra nie oszcz\u0119dza nawet pieni\u0119dzy \u2013 pieni\u0105\u017ck\u00f3w<\/em>.\u00a0<\/p>

                                                          Jako materia\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142owy s\u0142u\u017c\u0105 s\u0142owniki i korpusy historyczne, a tak\u017ce materia\u0142 z jedenastu lat plebiscytu na m\u0142odzie\u017cowe s\u0142owo roku. W analizie znajd\u0105 si\u0119 odniesienia j\u0119zyk\u00f3w s\u0105siednich, w tym do ukrai\u0144skiego (nie tylko do nazwy \u0433\u0440\u0438\u0432\u043d\u044f<\/em>).\u00a0<\/p>

                                                          Referat jest raportem z aktualnych bada\u0144 i zainteresowa\u0144 autora, z kt\u00f3rych powstanie by\u0107 mo\u017ce obszerniejsza publikacja.\u00a0<\/p>

                                                          S\u0142owa kluczowe: nazwy pieni\u0119dzy, slang, historia j\u0119zyka, metafora<\/p>

                                                          1. Renata Makarewicz<\/strong>, Uniwersytet Warmi\u0144sko\u2011Mazurski w Olsztynie<\/li><\/ol>

                                                            Finezja j\u0119zykowa a ramy interpretacyjne w systemie ideacyjnym\u00a0<\/strong><\/p>

                                                            Celem prezentowanych bada\u0144 jest przedstawienie problemu finezji j\u0119zykowej obecnej w felietonach Daniela Passenta.<\/p>

                                                            Finezj\u0119 j\u0119zykow\u0105 rozumiem jako pewn\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 j\u0119zyka, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna bada\u0107 z wykorzystaniem systemowo\u2011funkcjonalnej analizy dyskursu. Proces wyboru z zasob\u00f3w danego j\u0119zyka konkretnej leksyki, okre\u015blonej struktury syntaktycznej, realizowania regu\u0142 gatunkowych i ostatecznie osi\u0105gania cel\u00f3w pragmatycznych mo\u017ce podlega\u0107 badaniu w perspektywie przynale\u017cno\u015bci do okre\u015blonej wsp\u00f3lnoty interpretacyjnej. Finezja j\u0119zykowa, by by\u0107 dostrze\u017cona, potrzebuje przestrzeni interpretacyjnej, kt\u00f3ra powstaje w wyniku interakcji mi\u0119dzy nadawc\u0105 \u2013 tekstem \u2013 odbiorc\u0105.\u00a0<\/p>

                                                            Wsp\u00f3\u0142czesne badania j\u0119zykoznawcze coraz cz\u0119\u015bciej koncentruj\u0105 si\u0119 nie tylko na strukturze j\u0119zyka, lecz tak\u017ce na sposobach konstruowania znacze\u0144 w dyskursie. Szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odgrywa tutaj poj\u0119cie ram interpretacyjnych, kt\u00f3re pozwala wyja\u015bni\u0107, w jaki spos\u00f3b tekst organizuje proces rozumienia rzeczywisto\u015bci przez odbiorc\u0119. Rama interpretacyjna obejmuje: spos\u00f3b definiowania problemu, wskazanie uczestnik\u00f3w wydarze\u0144, relacje przyczynowo\u2011skutkowe, system warto\u015bci, oczekiwane sposoby interpretacji. Wpisuj\u0105 si\u0119 one w system ideacyjny, czyli poj\u0119cie z zakresu teorii j\u0119zyka, kt\u00f3r\u0105 rozwija\u0142 Michael Halliday w ramach lingwistyki systemowo\u2011funkcjonalnej. Przyjmuj\u0119, \u017ce j\u0119zykowy system ideacyjny jest elementem szeroko poj\u0119tego systemu kultury (habitus kulturowy).<\/p>

                                                            Prezentowane rozwa\u017cania ujmuj\u0105 finezj\u0119 jako w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 j\u0119zyka o charakterze dynamicznym, historycznie zmiennym i ideologicznie uwik\u0142anym w sposoby konstruowania rzeczywisto\u015bci. Materia\u0142em badawczym uczyniono felietony Daniela Passenta, kt\u00f3re zawieraj\u0105 liczne przyk\u0142ady analizowanego zjawiska \u2013 finezji j\u0119zykowej.\u00a0<\/p>

                                                            S\u0142owa kluczowe: finezja j\u0119zykowa, systemy ideacyjne, ramy interpretacyjne, felieton, systemowo\u2011funkcjonalna analiza dyskursu<\/p>

                                                            1. Bart\u0142omiej Maliszewski<\/strong>, Uniwersytet Marii Curie\u2011Sk\u0142odowskiej w Lublinie<\/li><\/ol>

                                                              M\u00f3wi\u0105, \u017ce to si\u0119 przyda <\/em><\/strong>\u2013 nauczanie mowy zale\u017cnej na lekcjach jpjo\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>

                                                              Tematem wyst\u0105pienia s\u0105 sposoby nauczania mowy zale\u017cnej na lekcjach j\u0119zyka polskiego jako obcego. Punkt wyj\u015bcia stanowi analiza miejsca, jakie mowa zale\u017cna zajmuje w programach nauczania, a w dalszej kolejno\u015bci podlegaj\u0105 om\u00f3wieniu techniki jej wprowadzania w popularnych podr\u0119cznikach: Hurra!!! Po polsku<\/em>, Polski, krok po kroku<\/em>, Pan Polski<\/em> oraz w zbiorach \u0107wicze\u0144 \u2013 ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem Gramatyki z kultur\u0105. Przez osoby<\/em>.\u00a0<\/p>

                                                              Uwzgl\u0119dniane s\u0105 przy tym typowe b\u0142\u0119dy pope\u0142niane przez wschodnich S\u0142owian (na og\u00f3\u0142 najwi\u0119kszych trudno\u015bci przysparza im formu\u0142owanie zda\u0144 ze sp\u00f3jnikami \u017cebym, \u017ceby\u015b, \u017ceby\u015bmy, \u017ceby\u015bcie<\/em>). W dalszej cz\u0119\u015bci referatu przedmiotem uwagi jest \u0142\u0105czliwo\u015b\u0107 mowy zale\u017cnej z innymi zagadnieniami gramatycznymi: budow\u0105 zda\u0144 oznajmuj\u0105cych, pytaj\u0105cych i rozkazuj\u0105cych, kr\u00f3tkimi formami zaimk\u00f3w (m\u00f3wi\u0142 mi, powiedzia\u0142 ci<\/em>), parami aspektowymi (prosi\u0142 \u2013 poprosi\u0142<\/em>), osobowymi formami czasownik\u00f3w oraz ich rekcj\u0105, a tak\u017ce trybem warunkowym, kt\u00f3rego wprowadzanie pozwala po raz pierwszy zademonstrowa\u0107 cz\u0105stki: bym<\/em>, by\u015b<\/em>, by<\/em> i regu\u0142y ich u\u017cycia.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>

                                                              Dzi\u0119ki \u0107wiczeniom po\u015bwi\u0119conym utrwalaniu mowy zale\u017cnej mo\u017cna te\u017c prezentowa\u0107 do\u015b\u0107 szeroki zas\u00f3b verba dicendi<\/em>, zwraca\u0107 uwag\u0119 na r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi aktami mowy oraz wykorzystywa\u0107 bogaty repertuar s\u0142ownictwa zwi\u0105zanego z r\u00f3\u017cnymi sferami \u017cycia codziennego, co stanowi okazj\u0119 do kreowania licznych scen komunikacyjnych. Niemniej \u2013 jak wynika z b\u0142\u0119d\u00f3w pope\u0142nianych przez ucz\u0105cych si\u0119 \u2013 sama mowa zale\u017cna nie zawsze jest przedmiotem systematycznych powt\u00f3rze\u0144, co stwarza pytanie, w jaki spos\u00f3b powraca\u0107 do tego tematu przy kolejnych lekcjach (a jedn\u0105 z prostych technik utrwalania omawianych struktur sk\u0142adniowych jest ich u\u017cywanie przy ustalaniu scenariuszy odgrywanych przez student\u00f3w scen komunikacyjnych oraz przy dokonywaniu ich kr\u00f3tkich podsumowa\u0144).\u00a0<\/p>

                                                              Zaprezentowane w referacie sposoby nauczania mowy zale\u017cnej s\u0142u\u017c\u0105 eliminowaniu cz\u0119sto tu pope\u0142nianych uchybie\u0144 sk\u0142adniowych oraz powtarzaniu r\u00f3\u017cnorodnych zagadnie\u0144 gramatycznych i leksykalnych, dzi\u0119ki czemu ucz\u0105cy si\u0119 mog\u0105 rozwija\u0107 umiej\u0119tno\u015b\u0107 budowania zda\u0144 z\u0142o\u017conych, poszerza\u0107 sw\u00f3j zas\u00f3b\u00a0 s\u0142ownictwa i efektywniej (a przy tym swobodniej) relacjonowa\u0107 cudze wypowiedzi.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                              S\u0142owa kluczowe: metodyka, gramatyka, mowa zale\u017cna, interferencje<\/p>

                                                              1. Wiera Meniok<\/strong>, Pa\u0144stwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. Iwana Franki w Drohobyczu<\/li><\/ol>

                                                                Mi\u0119dzy pami\u0119ci\u0105 a solidarno\u015bci\u0105. O polonistyce jako wsp\u00f3lnocie my\u015blenia o wolno\u015bci i prawdzie<\/strong><\/p>

                                                                Pe\u0142noskalowa agresja Rosji przeciwko Ukrainie zmusi\u0142a \u015brodowiska humanistyczne do ponownego namys\u0142u nad znaczeniem w\u0142asnej pracy oraz nad miejscem literatury, kultury i edukacji w obliczu wojny. Refleksja ta wyrasta z do\u015bwiadczenia Drohobycza \u2013 miasta Brunona Schulza, kt\u00f3re od ponad dw\u00f3ch dekad pozostaje wa\u017cnym miejscem polsko\u2011ukrai\u0144skiego dialogu literackiego i humanistycznego.\u00a0<\/p>

                                                                W warunkach wojny szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie ujawni\u0142o si\u0119 tutaj znaczenie polonistyki rozumianej nie tylko jako dyscyplina akademicka, lecz tak\u017ce jako przestrze\u0144 spotkania kultur, j\u0119zyk\u00f3w, pami\u0119ci i do\u015bwiadcze\u0144 historycznych. Punktem odniesienia staj\u0105 si\u0119 do\u015bwiadczenia pierwszych miesi\u0119cy wojny, kiedy to wiele dotychczasowych sposob\u00f3w m\u00f3wienia o literaturze okaza\u0142o si\u0119 niewystarczaj\u0105cych wobec grozy rzeczywisto\u015bci. W\u0142a\u015bnie wtedy szczeg\u00f3lnego znaczenia nabra\u0142y wsp\u00f3lne lektury, przek\u0142ady literackie oraz \u017cywa komunikacja mi\u0119dzy \u015brodowiskami humanistycznymi Ukrainy i Polski. Literatura zacz\u0119\u0142a by\u0107 postrzegana nie tylko jako przedmiot bada\u0144, lecz tak\u017ce jako wyraz wsparcia, \u015bwiadectwa i nadziei. Wsp\u00f3\u0142czesna literatura ukrai\u0144ska zyska\u0142a w Polsce nowych czytelnik\u00f3w, t\u0142umaczy i interpretator\u00f3w, a przek\u0142ad literacki sta\u0142 si\u0119 form\u0105 solidarno\u015bci. R\u00f3wnocze\u015bnie w ukrai\u0144skim \u015brodowisku polonistycznym wzros\u0142o zainteresowanie problematyk\u0105 pami\u0119ci, wsp\u00f3lnoty i odpowiedzialno\u015bci za s\u0142owo. Szczeg\u00f3lnego znaczenia nabiera w tym kontek\u015bcie do\u015bwiadczenie Drohobycza, gdzie od 2004 roku rozwija si\u0119 Mi\u0119dzynarodowy Festiwal Brunona Schulza, a od 2001 roku realizowany jest projekt Druga Jesie\u0144. W czasie wojny inicjatywy te sta\u0142y si\u0119 miejscem spotkania polskich i ukrai\u0144skich pisarzy, t\u0142umaczy, badaczy oraz artyst\u00f3w, tworz\u0105cych wsp\u00f3lnot\u0119 pami\u0119ci i odpowiedzialno\u015bci. Unikalnym wyrazem tej postawy jest realizowany od 2022 roku cykl \u201eWiersze w schronach\u201d, kontynuowany podczas kolejnych edycji SchulzFestu. Czytanie i komentowanie poezji w drohobyckich schronach przeciwbombowych to symboliczny akt sprzeciwu wobec niszczycielskiej si\u0142y wojny oraz \u015bwiadectwo ocalaj\u0105cej roli s\u0142owa, a zarazem \u015bwiadectwo trwa\u0142o\u015bci polsko\u2011ukrai\u0144skiej wsp\u00f3lnoty kulturowej.\u00a0<\/p>

                                                                Obecnie polonistyka mo\u017ce by\u0107 rozumiana jako wsp\u00f3lnota my\u015blenia o wolno\u015bci i prawdzie. Przekracza ona granice pa\u0144stwowe, j\u0119zykowe i instytucjonalne, staj\u0105c si\u0119 przestrzeni\u0105 dialogu i odpowiedzialno\u015bci za warto\u015bci fundamentalne dla kultury europejskiej. Dwie\u015bcie lat lwowskiej polonistyki to nie tylko historia instytucji, bada\u0144 i program\u00f3w nauczania \u2013 to przede wszystkim historia ludzi, kt\u00f3rzy poprzez j\u0119zyk, literatur\u0119 i kultur\u0119 budowali obszar porozumienia. Dzi\u015b, w czasie wojny, sens tej tradycji ods\u0142ania si\u0119 ze szczeg\u00f3ln\u0105 wyrazisto\u015bci\u0105: pami\u0119\u0107 przechodzi w solidarno\u015b\u0107, solidarno\u015b\u0107 w odpowiedzialno\u015b\u0107, a wsp\u00f3lnota do\u015bwiadczania odnajduje sw\u00f3j wyraz we wsp\u00f3lnocie my\u015blenia o wolno\u015bci i prawdzie. Od wielu lat sytuuj\u0105c si\u0119 na osi polsko\u2011ukrai\u0144skiego dialogu \u2013 mi\u0119dzy pami\u0119ci\u0105 a solidarno\u015bci\u0105 \u2013 Drohobycz jawi si\u0119 jako miejsce stawania si\u0119 i uobecniania tej wsp\u00f3lnoty.<\/p>

                                                                S\u0142owa kluczowe: wsp\u00f3lnota pami\u0119ci, wsp\u00f3lnota my\u015blenia, miejsce spotkania, do\u015bwiadczanie wojny, odpowiedzialno\u015b\u0107.<\/p>

                                                                1. Andrzej Moroz<\/strong>, Uniwersytet Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu<\/li><\/ol>

                                                                  Mi\u0119dzy teori\u0105 a empiri\u0105: sztuczna inteligencja jako narz\u0119dzie bada\u0144 sk\u0142adniowych\u00a0<\/strong><\/p>

                                                                  Dynamiczny rozw\u00f3j modeli j\u0119zykowych opartych na sztucznej inteligencji stawia przed wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zykoznawstwem nowe wyzwania metodologiczne, ale jednocze\u015bnie otwiera nowe mo\u017cliwo\u015bci empirycznej weryfikacji teorii lingwistycznych. Nale\u017cy bowiem zauwa\u017cy\u0107, \u017ce du\u017ce modele j\u0119zykowe coraz cz\u0119\u015bciej wykorzystywane s\u0105 nie tylko jako narz\u0119dzia przetwarzania j\u0119zyka naturalnego, lecz tak\u017ce jako instrumenty bada\u0144, s\u0142u\u017c\u0105ce m.in. dostarczaniu obrobionych i zinterpretowanych danych. Celem tego wyst\u0105pienia jest wi\u0119c om\u00f3wienie mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania modeli sztucznej inteligencji jako narz\u0119dzia bada\u0144 sk\u0142adniowych oraz ocena ich przydatno\u015bci w testowaniu formu\u0142owanych hipotez. Punktem wyj\u015bcia tych obserwacji jest teza, \u017ce modele j\u0119zykowe mog\u0105 stanowi\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142o danych j\u0119zykowych, umo\u017cliwiaj\u0105ce konfrontowanie przewidywa\u0144 teorii sk\u0142adni z wynikami uzyskiwanymi w kontrolowanych eksperymentach, co obejmuje ocen\u0119 akceptowalno\u015bci zda\u0144, badanie zale\u017cno\u015bci sk\u0142adniowych czy testowanie zdolno\u015bci modeli do uog\u00f3lniania regu\u0142 gramatycznych.\u00a0<\/p>

                                                                  W referacie wskazane zostan\u0105 m.in. mo\u017cliwo\u015bci integrowania bada\u0144 modelowych z analiz\u0105 korpusow\u0105, prowadzonych dodatkowo w perspektywie kontrastywnej, dotycz\u0105cej j\u0119zyka polskiego i ukrai\u0144skiego. Wykorzystana zostanie do tego procedura analizy struktur alternatywnych budowanych na wybranych centrach czasownikowych, realizowana z wykorzystaniem dw\u00f3ch modeli sztucznej inteligencji \u2013 ChatGPT oraz Gemini. Podstaw\u0105 materia\u0142ow\u0105 z kolei b\u0119dzie zbi\u00f3r struktur stanowi\u0105cy wynik sparametryzowanej ekscerpcji zda\u0144 z trzech korpus\u00f3w tekst\u00f3w \u2013 Narodowego Korpusu J\u0119zyka Polskiego<\/em>, Korpusu Wsp\u00f3\u0142czesnego J\u0119zyka Polskiego<\/em> oraz Korpusu Gazety Polskiej Bukowiny<\/em>. W kontek\u015bcie opisu kontrastywnego szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni tu korpus j\u0119zyka polskiego w Ukrainie, stanowi\u0105cy cz\u0119\u015b\u0107 zbioru materia\u0142owego \u201eGazety Polskiej Bukowiny\u201d. Przeprowadzony eksperyment pozwoli bowiem w pierwszym rz\u0119dzie zweryfikowa\u0107 s\u0105dy dotycz\u0105ce wybranych struktur sk\u0142adniowych pojawiaj\u0105ce si\u0119 w literaturze przedmiotu oraz opracowaniach normatywnych, a tak\u017ce \u2013 po drugie \u2013 oceni\u0107 stopie\u0144 zbie\u017cno\u015bci zachodz\u0105cej mi\u0119dzy empirycznymi ich wyst\u0105pieniami w polszczy\u017anie krajowej i zagranicznej, co stanowi rozwini\u0119cie tez sformu\u0142owanych w ksi\u0105\u017cce M. G\u0119bki\u2011Wolak, A. Krawczuk, A. Moroz, Wybrane zagadnienia sk\u0142adniowe wsp\u00f3\u0142czesnej polszczyzny og\u00f3lnej i wsp\u00f3\u0142czesnego j\u0119zyka polskiego w Ukrainie w \u015bwietle bada\u0144 korpusowych <\/em>(2026).\u00a0<\/p>

                                                                  Zaproponowane rozwa\u017cania stanowi\u0105 r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3b\u0119 wykazania, \u017ce sztuczna inteligencja nie stanowi alternatywy dla teorii sk\u0142adni, lecz mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 w procesie jej empiryzacji. Najbardziej obiecuj\u0105ce wydaje si\u0119 bowiem traktowanie wielkich modeli j\u0119zykowych jako jednego z element\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych \u2013 obok danych korpusowych czy procedur eksperymentalnych \u2013 szczeg\u00f3\u0142owym badaniom. W takim uj\u0119ciu AI jest nie tyle substytutem j\u0119zykoznawstwa teoretycznego, ile narz\u0119dziem umo\u017cliwiaj\u0105cym rygorystyczne testowanie hipotez dotycz\u0105cych istotnych kwestii sk\u0142adniowych czy mechanizm\u00f3w organizacji j\u0119zyka.<\/p>

                                                                  S\u0142owa kluczowe: empiryzacja teorii sk\u0142adni, modele j\u0119zykowe AI, procedury badawcze\u00a0<\/p>

                                                                  1. Lidiia Nepop\u2011Aidachych<\/strong>, Narodowy Uniwersytet \u201eAkademia Kijowsko\u2011Mohyla\u0144ska\u201d<\/li><\/ol>

                                                                    Nazwy kwiaciarni a polski stereotyp kwiat\u00f3w<\/strong><\/p>

                                                                    W literaturze j\u0119zykoznawczej nazwy sklep\u00f3w bywaj\u0105 badane w obr\u0119bie chrematonim\u00f3w, bywaj\u0105 te\u017c wykluczane z tego typu nazw w\u0142asnych. Autorzy zaliczaj\u0105cy nazwy zak\u0142ad\u00f3w handlowych do chrematonim\u00f3w odnosz\u0105 je do chrematonim\u00f3w u\u017cytkowych, mianowicie marketingowych. Poniewa\u017c kwiaciarnie tworz\u0105 wizerunek okre\u015blonej miejscowo\u015bci, pojawia si\u0119 opinia, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 ich nazwy s\u0105 traktowane jako mikrotoponimy.<\/p>

                                                                    Poniewa\u017c nazwy kwiaciarni s\u0105 nazwami zak\u0142ad\u00f3w handlowych, nie tylko pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 nominacyjn\u0105, lecz tak\u017ce s\u0142u\u017c\u0105 reklamie (maj\u0105 charakter marketingowy), a jednocze\u015bnie zawieraj\u0105 informacje o cechach stereotypowych kwiat\u00f3w. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                    W zwi\u0105zku z tym proponuj\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 podej\u015bcie onomastyczne z etnolingwistycznym, uwzgl\u0119dniaj\u0105c specyfik\u0119 dyskursu marketingowego. Materia\u0142em do analizy s\u0105 nazwy polskich kwiaciarni. Badaniem obj\u0119to ich budow\u0119, motywacj\u0119 i semantyk\u0119.<\/p>

                                                                    W\u015br\u00f3d nazw kwiaciarni mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 takie, kt\u00f3re s\u0105 oparte na nazwach w\u0142asnych, oraz takie, kt\u00f3re opieraj\u0105 si\u0119 na nazwach pospolitych. Te ostatnie nale\u017c\u0105 do r\u00f3\u017cnych grup semantycznych. Ich analiza pozwala na sformu\u0142owanie wniosk\u00f3w o tym, jakim czynno\u015bciom mog\u0105 towarzyszy\u0107 kwiaty, do czego s\u0142u\u017c\u0105, w jakich okoliczno\u015bciach wyst\u0119puj\u0105, z czym tworz\u0105 kolekcje, jakie hiponimy i hiperonimy s\u0105 notowane, jakie derywaty aktualizuj\u0105 wa\u017cne kulturowo znaczenia, jakie okre\u015blenia kwiat\u00f3w s\u0105 prezentowane w nazwach kwiaciarni. Wymienione informacje stanowi\u0105 fasety definicji kognitywnej kwiatu (w terminologii Jerzego Bartmi\u0144skiego).<\/p>

                                                                    Cechy stereotypu kwiatu, rekonstruowane na podstawie nazw kwiaciarni, cz\u0119\u015bciowo odpowiadaj\u0105 jego tradycyjnym cechom, cz\u0119\u015bciowo za\u015b si\u0119 od nich r\u00f3\u017cni\u0105. R\u00f3\u017cnice wynikaj\u0105 przede wszystkim z faktu, \u017ce nazwy kwiaciarni maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 celom marketingowym: przyci\u0105ga\u0107 uwag\u0119, by\u0107 \u0142atwymi do zapami\u0119tywania i tworzy\u0107 efekt nietrywialno\u015bci. Te cele stanowi\u0105 motywacj\u0119 do tworzenia nazw kwiaciarni odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do skojarze\u0144 z w\u0105tkami mitologicznymi, literackimi, a tak\u017ce nazw wykorzystuj\u0105cych gry j\u0119zykowe uwypuklaj\u0105ce poszczeg\u00f3lne cechy kwiat\u00f3w b\u0105d\u017a cechy zwi\u0105zane z kwiatami wy\u0142\u0105cznie formalnie, a na koniec do tworzenia okazjonalizm\u00f3w.<\/p>

                                                                    Okazjonalizmy odwzorowuj\u0105 indywidualne uj\u0119cie oparte na potocznym rozumieniu kwiat\u00f3w jako wa\u017cnych, \u0142adnych, przyci\u0105gaj\u0105cych uwag\u0119. Gry s\u0142owne odzwierciedlaj\u0105 emocjonalne postrzeganie kwiat\u00f3w oraz ich znaczenia symboliczne. Translokowane frazeologizmy uwypuklaj\u0105 cechy kwiat\u00f3w ujmowane jako najwa\u017cniejsze.<\/p>

                                                                    S\u0142owa kluczowe: chrematonim, stereotyp, kwiat, etnolingwistyka<\/p>

                                                                    1. Stanis\u0142awa Niebrzegowska\u2011Bartmi\u0144ska<\/strong>, Uniwersytet Marii Curie\u2011Sk\u0142odowskiej w Lublinie<\/li><\/ol>

                                                                      Duma czy wstyd, polsko\u015b\u0107 czy polactwo?\u00a0M\u0142odzi Polacy o swojej ojczy\u017anie\u00a0<\/strong><\/p>

                                                                      Lingwistyczne badania nad konceptami aksjologicznymi prowadzone s\u0105 na bazie r\u00f3\u017cnych podstaw \u017ar\u00f3d\u0142owych: danych systemowych, empirycznych lub tekstowych, ewentualnie \u2013 co cz\u0119ste \u2013 na danych zintegrowanych, a rekonstrukcje mog\u0105 przyjmowa\u0107 charakter holistyczny lub separacyjny. W referacie zaprezentowane zostan\u0105 dane ankietowe z 2023 roku, pochodz\u0105ce od lubelskich student\u00f3w i dotycz\u0105ce polskiego konceptu ojczyzny. Odpowiedzi na pytania: Czym wed\u0142ug Ciebie jest ojczyzna?<\/em> i Co \u015bwiadczy o istocie prawdziwej ojczyzny?<\/em> skonfrontowane z wypowiedziami Polak\u00f3w z 1989 roku ujawniaj\u0105, \u017ce o ile w okresie transformacji ustrojowej (po latach funkcjonowania w systemie komunistycznym) my\u015blenie o ojczy\u017anie by\u0142o biegunowo rozpi\u0119te: od poczucia dumy po uczucie wstydu, to w 2023 roku w ankietach wyra\u017anie zaznaczy\u0142a si\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnej warto\u015bci i poczucie dumy.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                      Wstyd, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 m\u00f3wieniu o ojczy\u017anie w 1989 roku, by\u0142 reakcj\u0105 na polactwo, czyli na zakorzenione w umys\u0142ach postpeerelowskich Polak\u00f3w cwaniactwo, lenistwo, bierno\u015b\u0107, niech\u0119\u0107 zmianom, przedk\u0142adanie interes\u00f3w w\u0142asnych nad dobro wsp\u00f3lne. Duma \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 natomiast z mitologizowan\u0105 ide\u0105 polsko\u015bci \u2013 z polsk\u0105 tradycj\u0105, histori\u0105, kultur\u0105, j\u0119zykiem, z dziedzictwem, kt\u00f3re jest \u015bwiadomym wyborem.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                      Ankietowanie przeprowadzone po niemal 35 latach przynios\u0142o zdecydowane przesuni\u0119cie ku biegunowi pozytywnemu \u2013 studenci o ojczy\u017anie wypowiadali si\u0119 z akceptacj\u0105 dla zbiorowego \u201eja\u201d i z poczuciem godno\u015bci. Mo\u017cna te\u017c rzec, \u017ce w \u015bwietle ostatnich ankietowa\u0144 to w\u0142a\u015bnie duma i polsko\u015b\u0107, a nie wstyd i polactwo zogniskowa\u0142y koncept polskiej ojczyzny. Dominuj\u0105ce w wypowiedziach warto\u015bci pozytywne pozwalaj\u0105 m\u00f3wi\u0107 o przej\u015bciu w mentalno\u015bci Polak\u00f3w od kultury przetrwania do kultury rozwoju oraz od ekskluzywnej do inkluzywnej wsp\u00f3lnoty to\u017csamo\u015bci i warto\u015bci.\u00a0<\/p>

                                                                      S\u0142owa kluczowe: koncept ojczyzny, ankieta, polsko\u015b\u0107, polactwo\u00a0<\/p>

                                                                      1. Marta Nowosad\u2011Bakalarczyk<\/strong>, Uniwersytet Marii Curie\u2011Sk\u0142odowskiej w Lublinie<\/li><\/ol>

                                                                        Tolerancja<\/em><\/strong> we wsp\u00f3\u0142czesnej polszczy\u017anie. Analiza sieci relacji systemowych<\/strong><\/p>

                                                                        Poj\u0119cie tolerancji<\/em> zajmuje wa\u017cne miejsce w kanonie warto\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych Polak\u00f3w, zarazem jednak ze wzgl\u0119du na swe p\u0142ynne granice stanowi przedmiot negocjacji spo\u0142ecznych i spor\u00f3w \u015bwiatopogl\u0105dowych. W referacie uka\u017c\u0119 fragment prowadzonych przeze mnie bada\u0144, w kt\u00f3rych zmierzam do rekonstrukcji j\u0119zykowego obrazu tolerancji<\/em> w polszczy\u017anie. Jej podstaw\u0119 stanowi\u0105 za\u0142o\u017cenia i metodologia lubelskiej szko\u0142y etnolingwistyki kognitywnej (Bartmi\u0144ski 2006, 2009; Niebrzegowska\u2011Bartmi\u0144ska 2020). Wyst\u0105pienie uka\u017ce analiz\u0119 danych systemowych zaczerpni\u0119tych z reprezentatywnych \u017ar\u00f3de\u0142 leksykograficznych polszczyzny prze\u0142omu XX i XXI wieku, kt\u00f3re daj\u0105 wgl\u0105d do utrwalonych form i spo\u0142ecznie usankcjonowanych znacze\u0144 i pozwalaj\u0105 dotrze\u0107 do tre\u015bci najsilniej ustabilizowanych w lingwokulturze (Bartmi\u0144ski 1998).\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                        Obserwacja struktury systemowej badanego konceptu zosta\u0142a przeprowadzona z uwzgl\u0119dnieniem trzech typ\u00f3w jego wyk\u0142adnik\u00f3w (p\u0142aszczyzn nominacyjnych), ods\u0142aniaj\u0105cych odmienne wymiary: statyczny (rzeczownikowy), procesualny (czasownikowy) oraz atrybutywny (przymiotnikowo\u2011przys\u0142\u00f3wkowy). Pozwoli\u0142a ona zauwa\u017cy\u0107 p\u0119kni\u0119cie aksjologiczne przenikaj\u0105ce ca\u0142e pola wyrazowe. W wymiarze statycznym tolerancja jest rozpi\u0119ta mi\u0119dzy etycznie \u201ewysokim\u201d poszanowaniem odmienno\u015bci a \u201eniskim\u201d permisywnym traktowaniem antywarto\u015bci. Uj\u0119cie procesualne ujawnia z kolei sytuacyjny charakter relacji, w kt\u00f3rej istotny jest komponent wytrzyma\u0142o\u015bciowy (powi\u0105zanie z leksemami znosi\u0107<\/em>, cierpie\u0107<\/em>) \u0142\u0105cz\u0105cy si\u0119 z pow\u015bci\u0105ganiem reakcji negatywnych przez podmiot toleruj\u0105cy. Wymiar atrybutywny najpe\u0142niej ukazuje napi\u0119cie mi\u0119dzy ludzk\u0105 wyrozumia\u0142o\u015bci\u0105, spajan\u0105 asocjacyjnie z etosem mi\u0142osierdzia, a dysfunkcj\u0105 spo\u0142eczn\u0105. W strukturach syntaktycznych modyfikatory nadmiaru (np. zbyt tolerancyjny<\/em>) kodyfikuj\u0105 bowiem tolerancyjno\u015b\u0107 jako nagann\u0105 bierno\u015b\u0107 i parali\u017c kryteri\u00f3w moralnych.\u00a0<\/p>

                                                                        Przeprowadzone analizy prowadz\u0105 do wniosku, \u017ce w polskim j\u0119zykowym obrazie \u015bwiata tolerancja<\/em> jest kategoryzowana jako warto\u015b\u0107 limitowana. System j\u0119zykowy utrwala obraz podmiotu, kt\u00f3ry ma okre\u015blony pr\u00f3g wytrzyma\u0142o\u015bci psychicznej i moralnej. Przekroczenie tej granicy automatycznie zmienia wektor aksjologiczny \u2013 przekszta\u0142ca po\u017c\u0105dan\u0105 cnot\u0119 poszanowania w pi\u0119tnowan\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 i pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107 wobec z\u0142a.\u00a0<\/p>

                                                                        S\u0142owa kluczowe: tolerancja, j\u0119zykowy obraz \u015bwiata, lubelska etnolingwistyka kognitywna, leksykografia, aksjologia lingwistyczna<\/p>

                                                                        1. Iwona Pa\u0142ucka\u2011Czerniak<\/strong>, Uniwersytet Zielonog\u00f3rski<\/li><\/ol>

                                                                          Ceremonia\u0142 w ma\u0142ej wsp\u00f3lnocie komunikatywnej (na materiale statut\u00f3w cechowych XVI\u2013XVIII wieku)\u00a0<\/strong><\/p>

                                                                          Opracowanie dotycz\u0105ce j\u0119zykowych \u015blad\u00f3w ceremonialnego u\u017cycia j\u0119zyka w spo\u0142eczno\u015bciach cechowych wpisuje si\u0119 w tez\u0119 o istnieniu dw\u00f3ch podstawowych, ale odmiennych wzgl\u0119dem siebie tendencji: innowacyjno\u015bci i konwencjonalizacji zachowa\u0144 j\u0119zykowych. Stanis\u0142aw Borawski uznaje, \u017ce jest to na tyle pojemna idea poznawcza, i\u017c pozwala obj\u0105\u0107 ca\u0142o\u015bciow\u0105 refleksj\u0105 dzieje u\u017cywania j\u0119zyka polskiego oraz stwarza nadziej\u0119 na integracj\u0119 wielu dyscyplin badawczych. J\u0119zykoznawca w opisie zjawiska skupia si\u0119 na \u0142\u0105czeniu analizy tekstu z odkrywaniem mechanizm\u00f3w uzgadniania kod\u00f3w wsp\u00f3lnotowych. Te za\u015b\u00a0 s\u0105 zale\u017cne od przekszta\u0142ce\u0144 spo\u0142ecznej struktury, organizacji wsp\u00f3lnoty, zmian technologicznych w przekazywaniu informacji oraz uwarunkowa\u0144 cywilizacyjnych.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                          Prezentowana analiza wskazuje zatem sposoby tworzenia, trwania, zmiany i zanikania ceremonialnych zachowa\u0144 j\u0119zykowych w ma\u0142ych wsp\u00f3lnotach rzemie\u015blniczych XVI\u2013XVIII wieku. Podstaw\u0105 badawcz\u0105 sta\u0142y si\u0119 statuty i additamenta do statut\u00f3w zamieszczone w publikacji \u017ar\u00f3de\u0142 prawa \u2013Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa (1507\u2013<\/strong>1795)<\/em>, t. 1, zeszyt 2, zebrane i wydane przez Franciszka Piekosi\u0144skiego w 1885 roku. Zawieraj\u0105 one regulacje wyra\u017cone j\u0119zykiem prawnym, kt\u00f3re dotycz\u0105 wielu aspekt\u00f3w dzia\u0142ania konfraterni rzemie\u015blniczych Krakowa. Sankcjonuj\u0105 przyj\u0119ty obyczaj i nadaj\u0105 mu charakter znormatywizowany. Szczeg\u00f3lnej obserwacji zostan\u0105 poddane te zapisy, kt\u00f3re reguluj\u0105 zachowania ceremonialne, czyli zwi\u0105zane z uroczystymi wydarzeniami w cechach, odbywaj\u0105cymi si\u0119 w czasie posiedze\u0144 brackich (braci cechowych) i towarzyskich (czeladnik\u00f3w).\u00a0 Najcz\u0119\u015bciej dotycz\u0105 one elekcji w\u0142adz cechu, s\u0105d\u00f3w i reprezentacji cechowej w wydarzeniach religijnych (obrz\u0119dach funeralnych oraz z okazji \u015bwi\u0105t ko\u015bcielnych). Zachowania ceremonialne obejmuj\u0105 kody werbalne i niewerbalne, a ich przejawy maj\u0105 charakter symboliczny. Stwarzanie i podtrzymywanie skonwencjonalizowanych zachowa\u0144 zapewnia ma\u0142ej wsp\u00f3lnocie poczucie stabilno\u015bci dzia\u0142ania, trwa\u0142o\u015bci prawa, kszta\u0142tuje to\u017csamo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 jej uczestnik\u00f3w. Zachowane dokumenty prawne dobrze ilustruj\u0105 \u015bcieranie si\u0119 dw\u00f3ch tendencji: konwencjonalizacji i innowacji, a zatem przyczyniaj\u0105 si\u0119 do odkrywania mechanizm\u00f3w celowego, zbiorowego u\u017cycia j\u0119zyka.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                          S\u0142owa kluczowe: dzieje u\u017cywania j\u0119zyka polskiego, cech, prawo, konwencjonalizacja, innowacja\u00a0<\/p>

                                                                          1. Olena Pelekhata<\/strong>, Karpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka<\/li><\/ol>

                                                                            To\u017csamo\u015b\u0107 j\u0119zykowa i zarz\u0105dzanie j\u0119zykiem na ukrai\u0144sko\u2011polskim pograniczu kulturowym: problemy i perspektywy bada\u0144 w\u015br\u00f3d os\u00f3b m\u0142odszej generacji urodzonych w latach 1991<\/strong>\u20132008\u00a0<\/strong><\/p>

                                                                            Iwano\u2011Frankiwsk (dawniej Stanis\u0142aw\u00f3w) do 1939 roku wchodzi\u0142 w sk\u0142ad Drugiej Rzeczypospolitej. Obecnie w Iwano\u2011Frankiwsku j\u0119zyk polski funkcjonuje jako j\u0119zyk mniejszo\u015bci narodowej. Badanie praktyk j\u0119zykowych tej spo\u0142eczno\u015bci pozwala na zidentyfikowanie mechanizm\u00f3w transformacji ideologii j\u0119zykowych w kontek\u015bcie zmian spo\u0142eczno\u2011kulturowych.\u00a0<\/p>

                                                                            \u0421elem niniejszego referatu jest analiza socjolingwistyczna przemian ideologii j\u0119zykowych na przyk\u0142adzie m\u0142odszego pokolenia Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Iwano\u2011Frankiwsku.<\/p>

                                                                            Materia\u0142em badawczym s\u0105 wywiady przeprowadzone w latach 2025\u20132026 z 17 mieszka\u0144cami miasta urodzonymi w latach 1991\u20132008. Respondenci\u00a0 nale\u017c\u0105 do m\u0142odszej generacji i deklaruj\u0105 swoje polskie pochodzenie. S\u0105 to g\u0142\u00f3wnie dzieci\u00a0przedstawicieli \u015bredniej generacji miejscowych Polak\u00f3w.\u00a0Do tej grupy zaliczam r\u00f3wnie\u017c osoby polskiego pochodzenia,\u00a0 kt\u00f3re zosta\u0142y przesiedlone\u00a0 z innych miejscowo\u015bci Ukrainy i osiedli\u0142y si\u0119 w Iwano\u2011Frankiwsku\u00a0 na sta\u0142e.\u00a0<\/p>

                                                                            Jako g\u0142\u00f3wne narz\u0119dzie analityczne wykorzystano metod\u0119 biografii j\u0119zykowej, kt\u00f3ra pozwala\u00a0 przeanalizowa\u0107 proces przyswajania i u\u017cywania j\u0119zyk\u00f3w w ci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia danej osoby. Biografia j\u0119zykowa jest postrzegana jako chronologiczna historia praktyk j\u0119zykowych cz\u0142owieka, obejmuj\u0105ca wszystkie etapy \u017cycia (dzieci\u0144stwo, m\u0142odo\u015b\u0107, wiek dojrza\u0142y, staro\u015b\u0107) oraz kluczowe wydarzenia, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142y na zarz\u0105dzanie j\u0119zykowe w rodzinie.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                            Reprezentatywne biografie j\u0119zykowe zosta\u0142y wybrane na podstawie dw\u00f3ch kryteri\u00f3w:\u00a0<\/p>

                                                                            1. Kryterium geograficzne \u2013 zamieszkiwanie w Iwano\u2011Frankiwsku.<\/li>
                                                                            2. Kryterium merytoryczne \u2013 warto\u015b\u0107 wywiad\u00f3w dla bada\u0144 nad transformacj\u0105 ideologii j\u0119zykowych.\u00a0<\/li><\/ol>

                                                                              Ideologie j\u0119zykowe w Iwano\u2011Frankiwsku reguluj\u0105 praktyczne zasady pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykiem w sferze publicznej. Politycy kszta\u0142tuj\u0105 obraz \u201epo\u017c\u0105danego spo\u0142ecznie\u201d u\u017cycia j\u0119zyka oraz idealnego podzia\u0142u j\u0119zyk\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie (tworzenie i regulowanie to\u017csamo\u015bci).\u00a0<\/p>

                                                                              W socjolingwistyce istotnym poj\u0119ciem jest termin heritage language.<\/em> W naszym rozumieniu j\u0119zykiem odziedziczonym jest j\u0119zyk rodzinny \u2014 j\u0119zyk, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy warto\u015bci rodzinne i dziedzictwo kulturowe narodu. Na pograniczu zaobserwowano sytuacje, w kt\u00f3rych przedstawiciele polskiej mniejszo\u015bci narodowej niekoniecznie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 j\u0119zykiem swoich przodk\u00f3w.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                              Przedstawiciele m\u0142odszej generacji dobrze znaj\u0105 j\u0119zyk polski, kt\u00f3ry zosta\u0142 wyuczony w szko\u0142ach, natomiast ze swoimi rodzicami, wskutek ich s\u0142abej znajomo\u015bci j\u0119zyka polskiego, komunikuj\u0105 si\u0119 w j\u0119zyku ukrai\u0144skim.\u00a0<\/p>

                                                                              Transmisja j\u0119zyka polskiego mi\u0119dzy pokoleniami zanik\u0142a. W\u015br\u00f3d Polak\u00f3w w Iwano\u2011Frankiwsku obserwuje si\u0119 d\u0105\u017cenie do integracji ze spo\u0142ecze\u0144stwem ukrai\u0144skim przy jednoczesnym odrodzeniu to\u017csamo\u015bci polskiej.\u00a0<\/p>

                                                                              S\u0142owa kluczowe: ideologie j\u0119zykowe, zarz\u0105dzanie j\u0119zykiem, pogranicze, j\u0119zyk polski<\/p>

                                                                              1. Yaroslav Redkva<\/strong>, Czerniowiecki Uniwersytet Narodowy im. Jurija Fedkowycza<\/li><\/ol>

                                                                                Archaika ojkonim\u00f3w pogranicza ukrai\u0144sko\u2011polskiego z cz\u0142onem etnonimicznym. Aspekt por\u00f3wnawczo\u2011stratygraficzny, kontaktologiczny i \u017ar\u00f3d\u0142owo\u2011grafemiczny<\/strong><\/p>

                                                                                Referat po\u015bwi\u0119cony jest archaicznej warstwie ojkonimii pogranicza ukrai\u0144sko\u2011polskiego, obejmuj\u0105cej nazwy miejscowe, w kt\u00f3rych strukturze wyst\u0119puje cz\u0142on etnonimiczny, etnospo\u0142eczny lub etnochoronimiczny. Przedmiotem analizy s\u0105 m.in. formacje z elementami: ruski<\/em>\/Ruthenicalis<\/em>, polski<\/em>, wo\u0142oski<\/em>\/Walachiensis<\/em>, Lach-<\/em>, Tatar-<\/em>, Uher-<\/em>\/W\u0119gr-<\/em>, Niem-<\/em>, Cygan-<\/em>, Kozak-<\/em> oraz Prus-<\/em>. Celem referatu jest wykazanie, \u017ce tego typu cz\u0142ony nazewnicze nie powinny by\u0107 interpretowane jako prosty i bezpo\u015bredni zapis sk\u0142adu etnicznego dawnej ludno\u015bci, lecz jako sk\u0142adniki z\u0142o\u017conej pami\u0119ci onimicznej: administracyjnej, prawnej, konfesyjnej, osadniczej i kontaktowej.\u00a0<\/p>

                                                                                Podstaw\u0119 materia\u0142ow\u0105 stanowi\u0105 tomy serii Nazwy miejscowe Polski. Historia \u2013 pochodzenie \u2013 zmiany<\/em>, S\u0142ownik geograficzny Kr\u00f3lestwa Polskiego i innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich<\/em>, s\u0142owniki historyczno\u2011geograficzne ziem polskich w \u015bredniowieczu, ukrai\u0144skie i polskie rejestry nazw geograficznych \u2013 DRGN i PRNG \u2013 oraz \u017ar\u00f3d\u0142a kartograficzne od XVI do XX wieku, zw\u0142aszcza mapa Miega i mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego w skali 1:100 000. Zasadniczym za\u0142o\u017ceniem metodologicznym jest zachowanie \u017ar\u00f3d\u0142owych postaci graficznych zapis\u00f3w \u0142aci\u0144skich, polskich i cyrylickich oraz rozdzielenie poszczeg\u00f3lnych przekroj\u00f3w chronologicznych. Dzi\u0119ki temu po\u015bwiadczenia typu opposito villa Ruthenicalis<\/em>, Ruszkawyesz<\/em>, Thyrawa Walaska<\/em>, Tyrawa Walachiensis<\/em>, Ladzke<\/em> czy \u0423\u0433\u0440\u0438\u043d\u043e\u0432\u044a<\/em> traktowane s\u0105 nie jako przypadkowe warianty ortograficzne, lecz jako \u015bwiadectwa odmiennych kod\u00f3w kancelaryjnych, administracyjnych i j\u0119zykowych.\u00a0<\/p>

                                                                                W referacie zaproponowano typologi\u0119 modeli ojkonimicznych z cz\u0142onem etnonimicznym: nazwy przymiotnikowo\u2011atrybutywne, etnonimy pluralne, formacje patronimiczno\u2011kolektywne, modele posesywne oraz binarne serie dyferencjalne, np. Kobylnica Ruska \u2013 Kobylnica Wo\u0142oska<\/em>, Z\u0142omy Ruskie \u2013 Z\u0142omy Polskie<\/em>, Kr\u00f3lik Wo\u0142oski \u2013 Kr\u00f3lik Polski<\/em>. Szczeg\u00f3lne miejsce zajmuje cz\u0142on wo\u0142oski<\/em>, kt\u00f3ry w materiale karpackim cz\u0119sto wskazuje nie tyle na etniczno\u015b\u0107 w dzisiejszym rozumieniu, ile na zwi\u0105zane z osad\u0105 prawo wo\u0142oskie, okre\u015blony typ gospodarki pastersko\u2011osadniczej oraz status prawny osady. Z kolei cz\u0142on ruski<\/em> w polskim materiale ojkonimicznym mo\u017ce oznacza\u0107 warstw\u0119 rusko\u2011ukrai\u0144sk\u0105, pami\u0119\u0107 konfesyjn\u0105, wcze\u015bniejsz\u0105 tradycj\u0119 administracyjn\u0105 albo funkcj\u0119 lokalnego dyferencjatora.\u00a0<\/p>

                                                                                Wyniki analizy prowadz\u0105 do wniosku, \u017ce ojkonimy z cz\u0142onem etnonimicznym stanowi\u0105 wa\u017cny sk\u0142adnik historycznej stratygrafii nazewniczej pogranicza. Ich interpretacja wymaga \u0142\u0105czenia analizy strukturalno\u2011s\u0142owotw\u00f3rczej z badaniem chronologii po\u015bwiadcze\u0144, grafii \u017ar\u00f3d\u0142owej, kontekstu prawno\u2011osadniczego i funkcji dyferencjalnej. W perspektywie dalszych bada\u0144 zasadne wydaje si\u0119 opracowanie elektronicznego korpusu ojkonim\u00f3w pogranicza, obejmuj\u0105cego nazw\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, formy historyczne, zapis \u017ar\u00f3d\u0142owy, dat\u0119 po\u015bwiadczenia, j\u0119zyk i pismo zapisu, model strukturalny oraz stopie\u0144 wiarygodno\u015bci interpretacyjnej.\u00a0<\/p>

                                                                                S\u0142owa kluczowe: nazwy miejscowe, pogranicze ukrai\u0144sko\u2011polskie, komponent etnonimiczny, stratygrafia nazw, grafemika \u017ar\u00f3de\u0142\u00a0<\/p>

                                                                                1. Nataliia Shcherbii<\/strong>, Karpacki Uniwersytet Narodowy\u00a0im. Wasyla Stefanyka<\/li><\/ol>

                                                                                  J\u0119zyk wobec wojny w Ukrainie: nowe s\u0142ownictwo polszczyzny po 2022 roku\u00a0<\/strong><\/p>

                                                                                  Pe\u0142noskalowa agresja Rosji na Ukrain\u0119 rozpocz\u0119ta 24 lutego 2022 roku sta\u0142a si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 spo\u0142eczno\u2011politycznych ostatnich lat, kt\u00f3re wywar\u0142o istotny wp\u0142yw nie tylko na sytuacj\u0119 geopolityczn\u0105 Europy, lecz tak\u017ce na j\u0119zyk. Wsp\u00f3\u0142czesna polszczyzna, reaguj\u0105c na nowe do\u015bwiadczenia spo\u0142eczne i kulturowe, wzbogaci\u0142a si\u0119 o liczne innowacje leksykalne, zmiany semantyczne oraz nowe sposoby warto\u015bciowania rzeczywisto\u015bci. Procesy te s\u0105 szczeg\u00f3lnie widoczne w j\u0119zyku medi\u00f3w, dyskursie publicznym oraz komunikacji internetowej, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnymi kana\u0142ami rozpowszechniania nowych jednostek leksykalnych.\u00a0<\/p>

                                                                                  Celem referatu jest analiza zmian zachodz\u0105cych w leksyce j\u0119zyka polskiego pod wp\u0142ywem wojny w Ukrainie oraz okre\u015blenie mechanizm\u00f3w powstawania i funkcjonowania nowego s\u0142ownictwa. Przedmiotem bada\u0144 b\u0119d\u0105 neologizmy, neosemantyzmy, zapo\u017cyczenia, kalki j\u0119zykowe oraz jednostki o silnym nacechowaniu aksjologicznym, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 lub uleg\u0142y upowszechnieniu po 2022 roku. Szczeg\u00f3lna uwaga zostanie po\u015bwi\u0119cona wyrazom i wyra\u017ceniom takim jak raszyzm<\/em>, deputinizacja<\/em>, putinflacja<\/em>, wojna hybrydowa<\/em>, pe\u0142noskal\u00f3wka,\u00a0rasputicy,\u00a0dron<\/em>, Bayraktar<\/em> czy Shahed<\/em>, a tak\u017ce zmianom w u\u017cyciu nazw geograficznych i etnonim\u00f3w oraz ewolucji znacze\u0144 leksem\u00f3w funkcjonuj\u0105cych wcze\u015bniej w polszczy\u017anie, m.in. uchod\u017aca<\/em>, mobilizacja<\/em>, onuca, sankcje<\/em> czy front<\/em>.\u00a0<\/p>

                                                                                  Analiza zostanie przeprowadzona z wykorzystaniem metod socjolingwistyki i analizy dyskursu. Materia\u0142 badawczy obejmuje teksty prasowe, publikacje internetowe, wpisy w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych oraz oficjalne komunikaty instytucji publicznych. Pozwoli to ukaza\u0107 dynamik\u0119 zmian leksykalnych oraz zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy wydarzeniami spo\u0142ecznymi a rozwojem zasobu s\u0142ownikowego wsp\u00f3\u0142czesnej polszczyzny. Istotnym aspektem bada\u0144 b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c funkcja nowych jednostek leksykalnych jako no\u015bnik\u00f3w ocen, emocji i postaw wobec wojny oraz ich udzia\u0142 w kszta\u0142towaniu wsp\u00f3\u0142czesnego j\u0119zykowego obrazu \u015bwiata.\u00a0<\/p>

                                                                                  Przewiduje si\u0119, \u017ce wyniki bada\u0144 pozwol\u0105 wykaza\u0107, i\u017c wojna sta\u0142a si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych czynnik\u00f3w stymuluj\u0105cych rozw\u00f3j wsp\u00f3\u0142czesnej polszczyzny, prowadz\u0105c nie tylko do wzbogacenia jej zasobu leksykalnego, ale r\u00f3wnie\u017c do zmian semantycznych i pragmatycznych. Referat wpisuje si\u0119 w nurt bada\u0144 nad j\u0119zykiem w sytuacjach kryzysowych oraz nad zale\u017cno\u015bci\u0105 mi\u0119dzy przemianami spo\u0142eczno\u2011historycznymi a ewolucj\u0105 j\u0119zyka, ukazuj\u0105c wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 polszczyzn\u0119 jako system dynamicznie reaguj\u0105cy na do\u015bwiadczenia zbiorowe.\u00a0<\/p>

                                                                                  S\u0142owa kluczowe: j\u0119zyk polski, wojna w Ukrainie, neosemantyzmy, innowacje leksykalne<\/p>

                                                                                  1. Ostap Slyvynskyi<\/strong>, Ukrai\u0144ski Uniwersytet Katolicki<\/li><\/ol>

                                                                                    Heterotopie wojny: przestrzenie i miejsca w polskiej poezji o agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie\u00a0<\/strong><\/p>

                                                                                    Od pierwszych dni rosyjskiej inwazji na Ukrain\u0119 w 2022 roku wielu polskich autor\u00f3w okazywa\u0142o solidarno\u015b\u0107 z narodem ukrai\u0144skim, zw\u0142aszcza poprzez poezj\u0119. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich by\u0142a jednak zmuszona do obserwacji wydarze\u0144 z daleka, za po\u015brednictwem medi\u00f3w i sieci spo\u0142eczno\u015bciowych. Referat jest pr\u00f3b\u0105 spojrzenia na medialny paradoks (nie)obecno\u015bci widza na miejscu wydarze\u0144, w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b przedstawiony w polskiej poezji na temat wojny rosyjsko\u2011ukrai\u0144skiej, poprzez koncepcj\u0119 heterotopii Michela Foucaulta, zw\u0142aszcza jej kluczowego elementu \u2013 granicy\u2011zwierciad\u0142a, oddzielaj\u0105cej utopi\u0119 od heterotopii. Przestrze\u0144 realnej wojny w takim uj\u0119ciu mo\u017cna postrzega\u0107 w\u0142a\u015bnie jako heterotopi\u0119, czyli przestrze\u0144 \u201eabsolutnej odmienno\u015bci\u201d, \u201ekontr\u2011miejsce\u201d. Jednak przestrze\u0144 wojny, tworzona w wierszach autor\u00f3w nieprzebywaj\u0105cych fizycznie wewn\u0105trz konfliktu wojennego, lecz obserwuj\u0105cych go poprzez media, jest czym\u015b zgo\u0142a innym, hybrydycznym, naznaczonym (nie)obecno\u015bci\u0105 i spokrewnionym w\u0142a\u015bnie z foucaultowsk\u0105 granic\u0105\u2011zwierciad\u0142em, pozwalaj\u0105c\u0105 widzowi \u201ezobaczy\u0107 siebie tam, gdzie mnie nie ma\u201d. Podmiot odbijaj\u0105cy si\u0119 w takim zwierciadle znajduje si\u0119 jednocze\u015bnie w \u201eobu\u201d przestrzeniach i w \u017cadnej z nich, co znajduje sw\u00f3j wyraz w wielu elementach wierszy polskich autor\u00f3w o wojnie rosyjsko\u2011ukrai\u0144skiej, pisanych \u201ez oddali\u201d. Ograniczone pole widzenia medi\u00f3w zamiast zbli\u017cenia dodatkowo oddala widza od sceny wydarze\u0144, pozostawiaj\u0105c uczucie niedosytu, niekompletno\u015bci obrazu, co w sytuacji obserwowania okrucie\u0144stw wojennych mo\u017ce mie\u0107 pot\u0119\u017cny wp\u0142yw psychologiczny. Wp\u0142ywa to tak\u017ce na to\u017csamo\u015b\u0107 czasoprzestrzenn\u0105 podmiotu, kt\u00f3ry mo\u017ce prze\u017cywa\u0107 stany odrealnienia zwi\u0105zane z poczuciem fantazmatycznej obecno\u015bci \u201egdzie indziej\u201d. Materia\u0142em badawczym s\u0105 trzy najbardziej znacz\u0105ce dotychczas polskie publikacje poetyckie po\u015bwi\u0119cone wojnie rosyjsko\u2011ukrai\u0144skiej: antologia 24\/02\/2022. Wiersze<\/em>, seria poetycka Anety Kami\u0144skiej Pok\u00f3j z widokiem na wojn\u0119<\/em> oraz dwa tomiki poetyckie: Hulanki i swawole<\/em> Tomasza R\u00f3\u017cyckiego i Ukrainie. Mi\u0142osne, wojenne<\/em> Katarzyny Kuczy\u0144skiej\u2011Koschany.\u00a0<\/p>

                                                                                    S\u0142owa kluczowe: wojna, heterotopia, poezja, media, granica\u00a0<\/p>

                                                                                    1. Khrystyna Stelmakh<\/strong>, Narodowy Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki<\/li><\/ol>

                                                                                      Lw\u00f3w jako tekst: biograficzne spacery literackie w dydaktyce literatury polskiej<\/strong><\/p>

                                                                                      Referat przedstawia biograficzne spacery literackie jako metod\u0119 dydaktyczn\u0105 wykorzystywan\u0105 podczas zaj\u0119\u0107 z historii literatury polskiej prowadzonych w Katedrze Filologii Polskiej Narodowego Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki. Proponowane podej\u015bcie \u0142\u0105czy analiz\u0119 tekst\u00f3w literackich z bezpo\u015brednim do\u015bwiadczeniem przestrzeni miejskiej zwi\u0105zanej z \u017cyciem i tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 pisarzy. Miasto staje si\u0119 nie tylko t\u0142em wydarze\u0144 biograficznych, lecz tak\u017ce wa\u017cnym kontekstem interpretacyjnym, pozwalaj\u0105cym odczytywa\u0107 literatur\u0119 poprzez pami\u0119\u0107 miejsca, jego topografi\u0119 oraz histori\u0119.\u00a0<\/p>

                                                                                      Punktem wyj\u015bcia jest przekonanie, \u017ce turystyka literacka mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 skutecznego narz\u0119dzia edukacyjnego, anga\u017cuj\u0105cego zar\u00f3wno kompetencje interpretacyjne student\u00f3w, jak i ich emocje, wyobra\u017ani\u0119 oraz do\u015bwiadczenie zmys\u0142owe. Przebywanie w autentycznych miejscach zwi\u0105zanych z autorami skraca dystans mi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142czesnym czytelnikiem a tekstem, umo\u017cliwiaj\u0105c g\u0142\u0119bsze zrozumienie kontekst\u00f3w biograficznych i kulturowych.\u00a0<\/p>

                                                                                      W referacie zostan\u0105 om\u00f3wione dwa przyk\u0142ady takich praktyk. Pierwszym jest spacer performatywny pt. \u201eLwowskimi \u015bladami poet\u00f3w i poetek M\u0142odej Polski\u201d. Trasa obejmowa\u0142a miejsca zwi\u0105zane mi\u0119dzy innymi z Janem Kasprowiczem, Stanis\u0142awem Przybyszewskim, Maryl\u0105 Wolsk\u0105, Beat\u0105 Oberty\u0144sk\u0105 oraz \u015brodowiskiem literackim skupionym wok\u00f3\u0142 willi Wolskich. Poszczeg\u00f3lnym przystankom towarzyszy\u0142a lektura fragment\u00f3w poezji, prozy, wspomnie\u0144 i korespondencji, wykonywana przez student\u00f3w wcielaj\u0105cych si\u0119 w role pisarzy oraz os\u00f3b z ich najbli\u017cszego otoczenia. Dob\u00f3r tekst\u00f3w by\u0142 \u015bci\u015ble powi\u0105zany z konkretnymi lokalizacjami, dzi\u0119ki czemu przestrze\u0144 miejska stawa\u0142a si\u0119 integralnym elementem interpretacji. Droga wycieczki prowadzi\u0142a obok kamienicy przy ul. Drahomanowa (dawniej Mochnackiego), w kt\u00f3rej mieszka\u0142 i zmar\u0142 Piotr Chmielowski, kierownik II Katedry J\u0119zyka i Literatury Polskiej na Uniwersytecie Lwowskim.\u00a0<\/p>

                                                                                      Drugim przyk\u0142adem jest spacer \u201eLwowskimi \u015bcie\u017ckami Zbigniewa Herberta\u201d, zorganizowany z okazji setnej rocznicy urodzin poety w ramach \u015awiatowego Roku Herberta (2024). Odtworzenie trasy dzieci\u0144stwa poety oraz odczytywanie jego utwor\u00f3w w miejscach, do kt\u00f3rych si\u0119 odnosz\u0105, pozwoli\u0142o uczestnikom do\u015bwiadczy\u0107 szczeg\u00f3lnej relacji mi\u0119dzy tekstem literackim a wsp\u00f3\u0142czesnym krajobrazem miasta, przy czym obrazy przestrzeni miejskiej wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y odbi\u00f3r poezji.\u00a0<\/p>

                                                                                      Przedstawione do\u015bwiadczenia pokazuj\u0105, \u017ce biograficzne spacery literackie stanowi\u0105 warto\u015bciow\u0105 metod\u0119 nauczania historii literatury. Sprzyjaj\u0105 aktywnemu uczestnictwu student\u00f3w, rozwijaj\u0105 kompetencje interpretacyjne oraz pog\u0142\u0119biaj\u0105 refleksj\u0119 nad wielokulturow\u0105 pami\u0119ci\u0105 Lwowa, otwieraj\u0105c drog\u0119 do odczytywania miasta jako \u017cywego tekstu kultury.\u00a0<\/p>

                                                                                      S\u0142owa kluczowe: dydaktyka literatury polskiej, polskoj\u0119zyczna literatura Lwowa, turystyka literacka we Lwowie\u00a0<\/p>

                                                                                      1. Nataliia Sydiachenko<\/strong>, Kijowski Narodowy Uniwersytet Lingwistyczny<\/li><\/ol>

                                                                                        Semantyka leksemu poeta <\/em>w idiolekcie poetyckim Czes\u0142awa Mi\u0142osza<\/strong><\/p>

                                                                                        W j\u0119zyku og\u00f3lnym poeta<\/em> znaczy \u2018autor utwor\u00f3w literackich pisanych wierszem\u2019, a szerzej okre\u015blany jest jako \u2018osoba o artystycznej wra\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3ra za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w poetyckich (metafor, rytmu, rym\u00f3w) wyra\u017ca emocje, idee lub opisuje otaczaj\u0105cy j\u0105 \u015bwiat\u2019. W j\u0119zyku artystycznym poszczeg\u00f3lnych autor\u00f3w leksem poeta<\/em> nieraz wzbogaca si\u0119 o semantyk\u0119 indywidualno\u2011autorsk\u0105. W idiolekcie poetyckim Czes\u0142awa Mi\u0142osza ten leksem nale\u017cy do wyraz\u00f3w kluczowych, o ile jest\u00a0 frekwencyjny, wyst\u0119puje jako nazwa tekst\u00f3w, wi\u0105\u017ce si\u0119 z tematyk\u0105 i ide\u0105\u00a0 utwor\u00f3w. We wczesnej poezji autor poszerza znaczenie leksemu poprzez autorskie synonimy bohatera lirycznego:\u00a0 badacz kszta\u0142t\u00f3w<\/em>, my\u015bliciel<\/em>, ucze\u0144 marzenia, podr\u00f3\u017cny \u015bwiata, w\u0119drowiec<\/em> etc.\u00a0<\/p>

                                                                                        Charakterystyczne dla wielu p\u00f3\u017aniejszych wierszy mistrza jest uj\u0119cie poety<\/em> jako medium si\u0142y wy\u017cszej, postrzegane w kontekstach typu: \u201e\u2026jakby pie\u015bni i s\u0142owa tworzy\u0142o \/ nie moje serce, nie moja krew, \/ nie moje trwanie, \/ ale g\u0142os niewiadomy, bezosobowy\u201d (Hymn<\/em>). W wierszu Ars poetica<\/em> wyra\u017anie eksplikowane jest nawet znaczenie \u2018ten, kt\u00f3remu dyktuje wiersze daimonion\u2019. Taka semantyka\u00a0 nawi\u0105zuje do Antyku, do filozofii Platona. P\u00f3\u017aniej autor\u00a0 metaforycznie nazywa poet\u00f3w sekretarzami<\/em>, wynosz\u0105c na pierwszy plan w rozumieniu medium funkcj\u0119 s\u0142u\u017cenia: \u201eS\u0142ug\u0105 ja tylko jestem niewidzialnej rzeczy, \/ Kt\u00f3ra jest dyktowana mnie i kilku innym…\u201d (Sekretarze<\/em>). O sobie w bezpo\u015bredni spos\u00f3b tak\u017ce si\u0119 wypowiada\u0142, podkre\u015blaj\u0105c \u2018s\u0142u\u017cenie\u2019: \u201eW s\u0142u\u017cbie polskiej poezji \u017cy\u0107 postanowi\u0142em\u201d (Toast<\/em>).\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                                        Rozumienie istoty praktykowanego zaj\u0119cia wyra\u017ca przy pomocy na\u015bwietlenia cech poezji, zw\u0142aszcza: \u2018odbicia rzeczywisto\u015bci i jej utrwalenia\u2019, stosuje w tym celu m.in. oksymoron moment wieczny <\/em>(Brzegi Lemanu<\/em>), st\u0105d poeta \u2013 <\/em>to ten, kto \u2018uwiecznia rzeczywisto\u015b\u0107\u2019. Podkre\u015bla inn\u0105 wa\u017cn\u0105 cech\u0119 natury poety<\/em> \u2013 \u2018widzie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c inni\u2019: \u201ePrzywilej nam poetom z dawna zapewniony \/ Idziemy widz\u0105c z \u017calem wi\u0119cej, ni\u017c jest wolno\u201d (Do Alberta Einsteina<\/em>), u\u017cywa w takim znaczeniu\u00a0 synonim\u00f3w\u00a0\u015bwiadek<\/em>, barometr <\/em>etc. Poeta<\/em> nie jest oboj\u0119tnym utrwalaczem rzeczywisto\u015bci. \u201eSztuka ma pociesza\u0107 albo by\u0107 przynajmniej solidarn\u0105 z lud\u017ami\u201d \u2013 deklaruje w jednym z esej\u00f3w. Mow\u0105 poetyck\u0105 sformu\u0142owa\u0142 wysoki \u201ewybawczy cel\u201d pisania: \u2018poezja powinna ocala\u0107 narody i ludzi\u2019 (Przedmowa<\/em>). Narrator poetycki Mi\u0142osza po wojnie\u00a0 nawo\u0142uje: \u201eZostawcie poetom chwil\u0119 rado\u015bci, \/ Bo zginie wasz \u015bwiat\u201d (W Warszawie<\/em>). Do ko\u0144ca \u017cycia Mi\u0142osz by\u0142 przekonany: \u201eSkoro \u015bwiadomo\u015b\u0107 r\u00f3\u017cne ma poziomy, \/ Na ni\u017cszy spycha mnie, kto \u015bmierci\u0105 straszy\u201d (Przeciwko poezji Filipa Larkina<\/em>). Poeta <\/em>Mi\u0142osza \u2018ocala, uzdrawia\u2019 czytelnik\u00f3w i samego poet\u0119. Analizowany leksem w idiolekcie poetyckim mistrza znaczy przede wszystkim \u2018cz\u0142owiek powo\u0142any\u2019, ten, \u201ekto powo\u0142aniu s\u0142u\u017cy\u0142 swemu\u201d (Poeta<\/em>). W tekstach wieku dojrza\u0142ego postrzegamy w semantyce poetyckiego powo\u0142ania niuans psalmiczny \u2018wdzi\u0119czno\u015bci i czci wobec Boga\u2019: \u201eDo tego by\u0142em wezwany: \/ Do pochwalania rzeczy, dlatego \u017ce s\u0105\u201d (Ku\u017ania)<\/em>.\u00a0Zatem poeta<\/em> Mi\u0142osza to \u2018cz\u0142owiek powo\u0142any\u2019, \u2018medium si\u0142y wy\u017cszej\u2019, \u2018ten, kto utrwala rzeczywisto\u015b\u0107\u2019, \u2018kto ocala narody i ludzi\u2019, \u2018kto pochwala rzeczy, dlatego \u017ce s\u0105\u2019.\u00a0<\/p>

                                                                                        S\u0142owa kluczowe: Czes\u0142aw Mi\u0142osz, idiolekt poetycki, znaczenie indywidualno\u2011autorskie, leksem poeta<\/em><\/p>

                                                                                        1. Micha\u0142 Szczyszek<\/strong>, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu<\/li><\/ol>

                                                                                          Obraz Ukrainy, Ukrai\u0144c\u00f3w i j\u0119zyka ukrai\u0144skiego w polskim dyskursie parlamentarnym i og\u00f3lnospo\u0142ecznym (lata 1918\u20132026). Analiza wielokorpusowa z wykorzystaniem narz\u0119dzi cyfrowych i AI<\/strong><\/p>

                                                                                          Przed\u0142o\u017cony referat wpisuje si\u0119 w nowoczesne perspektywy metodologiczne lingwistyki (polonistycznej), \u0142\u0105cz\u0105c zaawansowane techniki cyfrowe z klasycznymi, uznanymi teoriami semantycznymi i pragmatycznymi. Celem wyst\u0105pienia jest wieloaspektowa rekonstrukcja ewolucji j\u0119zykowego, poj\u0119ciowego i aksjologicznego obrazu Ukrainy, jej obywateli oraz j\u0119zyka ukrai\u0144skiego, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem dynamiki zmian od lat 20. XX wieku do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych (1918\u20132026). W celu uchwycenia pe\u0142nej specyfiki tego zjawiska, badanie b\u0119dzie oparte na strategii wielokorpusowej, zestawiaj\u0105cej ponad stuletni\u0105 tradycj\u0119 polskiego parlamentaryzmu z ewolucj\u0105 j\u0119zyka og\u00f3lnopolskiego z okresu od po\u0142owy XX wieku do dzi\u015b.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                                          Baz\u0119 materia\u0142ow\u0105 analizy stanowi\u0107 b\u0119d\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane i reprezentatywne zasoby tekstowe: Korpus Dyskursu Parlamentarnego<\/em> (dokumentuj\u0105cy j\u0119zyk debaty polityczno\u2011prawnej od 1918 roku), Narodowy Korpus J\u0119zyka Polskiego<\/em> (NKJP \u2013 dokumentuj\u0105cy j\u0119zyk polski od po\u0142owy XX w.), Korpus Wsp\u00f3\u0142czesnego J\u0119zyka Polskiego<\/em> (KWJP \u2013 notuj\u0105cy leksyk\u0119 polsk\u0105 z okresu 2010\u20132020) oraz monitoruj\u0105cy polskoj\u0119zyczny Internet \u2013 korpus Monco.pl. Takie sprofilowanie \u017ar\u00f3de\u0142 pozwala na precyzyjne prze\u015bledzenie relacji zachodz\u0105cych mi\u0119dzy zinstytucjonalizowanym dyskursem w\u0142adzy a polszczyzn\u0105 og\u00f3ln\u0105 i medialn\u0105.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                                          W warstwie metodologicznej referat \u0142\u0105czy zaawansowane narz\u0119dzia cyfrowe (np. s\u0142u\u017c\u0105ce do analizy frekwencyjnej, automatycznego modelowania tematycznego oraz detekcji wyd\u017awi\u0119ku emocjonalnego kolokacji) z pog\u0142\u0119bion\u0105 interpretacj\u0105 jako\u015bciow\u0105. W analizie semantycznej wykorzystane zostan\u0105 algorytmy sztucznej inteligencji, kt\u00f3re sfunkcjonalizowano do cel\u00f3w rekonstrukcji znacze\u0144 w oparciu o za\u0142o\u017cenia Naturalnego Metaj\u0119zyka Semantycznego (NMS) Anny Wierzbickiej. Pozwoli to na precyzyjne zdekonstruowanie elementarnych komponent\u00f3w poj\u0119ciowych sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na badane leksemy. Rekonstrukcja ta pos\u0142u\u017cy z kolei do opisu j\u0119zykowego obrazu \u015bwiata (JOS) \u2013 polskiego j\u0119zykowego obrazu Ukrainy, jej obywateli i ich j\u0119zyka wed\u0142ug za\u0142o\u017ce\u0144 lubelskiej szko\u0142y etnolingwistycznej Jerzego Bartmi\u0144skiego, ujawniaj\u0105c utrwalone w strukturach j\u0119zyka stereotypy, s\u0105dy warto\u015bciuj\u0105ce oraz kulturowe matryce postrzegania s\u0105siad\u00f3w.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                                          Wymiar metodologiczny dope\u0142nia perspektywa pragmalingwistyczna w uj\u0119ciu Johna Austina i Johna Searle\u2019a. Za pomoc\u0105 cyfrowych wska\u017anik\u00f3w intencji wypowiedzi przeanalizowane zostan\u0105 akty mowy generowane w przestrzeni publicznej; w ten spos\u00f3b zbadana b\u0119dzie relacja mi\u0119dzy intencj\u0105 illokucyjn\u0105 nadawc\u00f3w a potencjalnym efektem perlokucyjnym (profilowanie dominacji funkcji tekstowych). Szczeg\u00f3lna uwaga zostanie po\u015bwi\u0119cona g\u0142\u0119bokiej transformacji strategii pragmatycznych i JOS po lutym 2022 roku w obliczu wojny w Ukrainie i zwi\u0105zanych z ni\u0105 wyzwa\u0144 humanitarno\u2011spo\u0142ecznych.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                                          Badanie pokazuje, jak wsp\u00f3\u0142czesna lingwistyka cyfrowa, wspierana przez AI, mo\u017ce o\u017cywi\u0107 klasyczne teorie filologiczne, dostarczaj\u0105c obiektywnych, empirycznych argument\u00f3w w dyskusji nad dynamik\u0105 pogranicza j\u0119zykowo\u2011kulturowego i polsko\u2011ukrai\u0144skiego transferu dyskursywnego.\u00a0<\/p>

                                                                                          S\u0142owa kluczowe: lingwistyka korpusowa, j\u0119zykowy obraz \u015bwiata, pragmalingwistyka, sztuczna inteligencja, relacje polsko\u2011ukrai\u0144skie, obraz Ukrainy w polskim dyskursie politycznym i spo\u0142ecznym\u00a0<\/p>

                                                                                          1. Agnieszka Tambor<\/strong>, Uniwersytet \u015al\u0105ski<\/li><\/ol>

                                                                                            Mi\u0119dzy obrazem a s\u0142owem. Audiodeskrypcja jako narz\u0119dzie glottodydaktyczne<\/strong><\/p>

                                                                                            Referat po\u015bwi\u0119cony b\u0119dzie mo\u017cliwo\u015bciom wykorzystania audiodeskrypcji w nauczaniu j\u0119zyka polskiego jako obcego, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem rozwijania kompetencji leksykalnej i komunikacyjnej. Punktem wyj\u015bcia jest za\u0142o\u017cenie, \u017ce skuteczne opanowanie j\u0119zyka wymaga nie tylko znajomo\u015bci s\u0142ownictwa podstawowego, lecz tak\u017ce systematycznego poszerzania zasobu leksykalnego o s\u0142ownictwo specjalistyczne, synonimy oraz \u015brodki stylistyczne pozwalaj\u0105ce na precyzyjne opisywanie rzeczywisto\u015bci.\u202f<\/p>

                                                                                            Audiodeskrypcja, oparta na konieczno\u015bci szczeg\u00f3\u0142owego i jednocze\u015bnie obiektywnego opisu os\u00f3b, miejsc, przedmiot\u00f3w i zdarze\u0144, stwarza naturalne warunki do rozwijania tych umiej\u0119tno\u015bci. Ucz\u0105cy si\u0119 zmuszeni s\u0105 do poszukiwania trafnych okre\u015ble\u0144, synonim\u00f3w, por\u00f3wna\u0144 i metafor, a tak\u017ce do \u015bwiadomego organizowania wypowiedzi zgodnie z zasadami logiki i sp\u00f3jno\u015bci tekstu. Proces ten sprzyja zar\u00f3wno wzbogacaniu s\u0142ownictwa, jak i doskonaleniu kompetencji gramatycznej oraz umiej\u0119tno\u015bci tworzenia d\u0142u\u017cszych form wypowiedzi.\u00a0<\/p>

                                                                                            W wyst\u0105pieniu zostan\u0105 przedstawione przyk\u0142ady \u0107wicze\u0144 realizowanych ze studentami ucz\u0105cymi si\u0119 j\u0119zyka polskiego. Obejmuj\u0105 one tworzenie audiodeskrypcji do fragment\u00f3w film\u00f3w i seriali, a tak\u017ce do dzie\u0142 malarskich. Analiza do\u015bwiadcze\u0144 dydaktycznych pokazuje, \u017ce zadania tego typu nie tylko anga\u017cuj\u0105 student\u00f3w i zwi\u0119kszaj\u0105 ich motywacj\u0119, lecz r\u00f3wnie\u017c pozwalaj\u0105 \u0142\u0105czy\u0107 rozw\u00f3j kompetencji j\u0119zykowych z edukacj\u0105 kulturow\u0105. Szczeg\u00f3lnie warto\u015bciowe okazuje si\u0119 wykorzystanie polskiego malarstwa i innych tekst\u00f3w kultury, dzi\u0119ki kt\u00f3rym audiodeskrypcja staje si\u0119 narz\u0119dziem wspieraj\u0105cym poznawanie polskiego dziedzictwa kulturowego.\u202f<\/p>

                                                                                            Jednocze\u015bnie wykorzystanie tej metody pozwala w\u0142\u0105czy\u0107 w ramy glottodydaktyki zadania stawiane przed edukacj\u0105 w\u0142\u0105czaj\u0105c\u0105. Audiodeskrypcja okazuje si\u0119 bowiem nie tylko skutecznym \u0107wiczeniem j\u0119zykowym, lecz tak\u017ce sposobem uwra\u017cliwiania student\u00f3w na potrzeby os\u00f3b z niepe\u0142nosprawno\u015bciami oraz rozwijania kompetencji spo\u0142ecznych. W efekcie metoda ta mo\u017ce stanowi\u0107 interesuj\u0105ce uzupe\u0142nienie tradycyjnych materia\u0142\u00f3w dydaktycznych, \u0142\u0105cz\u0105c nauk\u0119 j\u0119zyka, rozw\u00f3j kreatywno\u015bci oraz poznawanie kultury w ramach jednego zadania edukacyjnego.\u202f<\/p>

                                                                                            S\u0142owa kluczowe: audiodeskrypcja, m\u00f3wienie, komunikacja, malarstwo, film\u00a0<\/p>

                                                                                            1. Alla Tatarenko<\/strong>, Narodowy Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki<\/li><\/ol>

                                                                                              Bruno Schulz jako bohater literacki (na podstawie literatury serbskiej i chorwackiej)\u00a0<\/strong><\/p>

                                                                                              W literaturze serbskiej i chorwackiej drugiej po\u0142owy XX i pocz\u0105tku XXI wieku tw\u00f3rczo\u015b\u0107 polskiego pisarza Brunona Schulza (1892\u20131942) zajmuje szczeg\u00f3lne miejsce. Jest ona \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji dla kilku pokole\u0144 literat\u00f3w, kt\u00f3rzy traktuj\u0105 autora Sklep\u00f3w cynamonowych<\/em> jako swego rodzaju poetyckiego \u201eojca\u201d lub uciele\u015bnienie dramatycznego ducha epoki, staj\u0105c si\u0119 jego biografami lub tw\u00f3rcami alternatywnych biografii. W dzie\u0142ach spadkobierc\u00f3w linii poetyckiej wybitnego polskiego prozaika nierzadko pojawia si\u0119 posta\u0107 Brunona Schulza jako bohatera literackiego. Zakres gatunkowy tych utwor\u00f3w jest do\u015b\u0107 szeroki, poniewa\u017c o Schulcu wspominaj\u0105 w swoich wierszach chorwaccy poeci Damir \u0160odan i Ivan \u0160amija oraz serbscy poeci Dragan Bo\u0161kovi\u0107 i Zoran \u0110eri\u0107, opowiadania po\u015bwi\u0119caj\u0105 mu serbscy postmoderni\u015bci Jovica A\u0107in i Mihajlo Panti\u0107, Schulz staje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c g\u0142\u00f3wnym bohaterem powie\u015bci epistolarnej Bursztyn, mi\u00f3d, jarz\u0119bina<\/em> serbskiego prozaika Mirko Demicia.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                                              W niniejszym referacie przedstawimy specyfik\u0119 prezentacji postaci Brunona Schulza w utworach poetyckich i prozatorskich wsp\u00f3\u0142czesnych pisarzy serbskich i chorwackich. Zajmiemy si\u0119 problematyk\u0105 tych utwor\u00f3w (od skupienia uwagi na dramatycznych momentach jego \u017cycia po symboliczne przedstawienie pisarza), a tak\u017ce specyfik\u0105 ich poetyki (w szczeg\u00f3lno\u015bci wp\u0142ywem poetyki autora Sklep\u00f3w cynamonowych<\/em> na pisarzy, w kt\u00f3rych dzie\u0142ach spotykamy bohatera literackiego Brunona Schulza). Taka analiza pozwoli nie tylko okre\u015bli\u0107 miejsce polskiego klasyka we wsp\u00f3\u0142czesnej literaturze serbskiej i chorwackiej, ale tak\u017ce zastanowi\u0107 si\u0119 nad zwi\u0105zkiem mi\u0119dzy poetyk\u0105 Schulza a strategiami kreacji jego postaci literackiej oraz nad wp\u0142ywem klimatu duchowego XXI wieku na odwo\u0142ania do postaci Brunona Schulza w literaturze innych kraj\u00f3w s\u0142owia\u0144skich.\u00a0<\/p>

                                                                                              S\u0142owa kluczowe: Bruno Schulz, bohater literacki, poetyka, literatura serbska, literatura chorwacka\u00a0<\/p>

                                                                                              1. Mariia Zelinska<\/strong>, Pa\u0144stwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. Iwana Franki w Drohobyczu<\/li><\/ol>

                                                                                                J\u0119zyk i to\u017csamo\u015b\u0107 w przestrzeni pogranicza. Atlantyda<\/em> Andrzeja Chciuka jako \u015bwiadectwo wielokulturowego \u015bwiata<\/strong><\/p>

                                                                                                Referat jest po\u015bwi\u0119cony problematyce wzajemnych relacji mi\u0119dzy j\u0119zykiem, pami\u0119ci\u0105 i to\u017csamo\u015bci\u0105 na pograniczu kulturowym i j\u0119zykowym na przyk\u0142adzie Atlantydy. Opowie\u015bci o Wielkim Ksi\u0119stwie Ba\u0142aku<\/em> Andrzeja Chciuka. Przedmiotem analizy jest literacki obraz przedwojennego Drohobycza i Galicji jako przestrzeni wsp\u00f3\u0142istnienia r\u00f3\u017cnych grup narodowych, etnicznych, j\u0119zykowych i religijnych. Przez wiele lat kultura polska, ukrai\u0144ska i \u017cydowska koegzystowa\u0142y na tych terenach. Pozostaj\u0105c w \u015bcis\u0142ym kontakcie, kultury te oddzia\u0142ywa\u0142y na siebie i przenika\u0142y si\u0119, tworz\u0105c niepowtarzalny koloryt. Celem referatu jest ukazanie, w jaki spos\u00f3b autor rekonstruuje obraz Drohobycza lat 20. i 30. XX wieku jako przestrzeni wielokulturowej i wieloj\u0119zycznej, w kt\u00f3rej to\u017csamo\u015b\u0107 jednostki kszta\u0142tuje si\u0119 w wyniku kontaktu r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w, kultur i tradycji.\u00a0<\/p>

                                                                                                Szczeg\u00f3lna uwaga zostanie po\u015bwi\u0119cona j\u0119zykowi jako jednemu z fundamentalnych czynnik\u00f3w determinuj\u0105cych identyfikacj\u0119 jednostki i wsp\u00f3lnoty. Analizie zostanie poddana funkcja ba\u0142aku,<\/em> kt\u00f3ry autor zna\u0142 \u201eod wewn\u0105trz\u201d \u2013 lokalnej odmiany j\u0119zykowej ukszta\u0142towanej w warunkach intensywnego kontaktu r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w i kultur. Ba\u0142ak zostanie przedstawiony nie tylko jako \u015brodek komunikacji, lecz tak\u017ce jako no\u015bnik lokalnej pami\u0119ci, znak przynale\u017cno\u015bci oraz element buduj\u0105cy poczucie wsp\u00f3lnoty.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                                                Atlantyda<\/em> zostanie odczytana jako literacka pr\u00f3ba ocalenia \u015bwiata, kt\u00f3ry przesta\u0142 istnie\u0107 w wyniku historycznych przemian. Wspomnienia o ludziach, miejscach, obyczajach i j\u0119zyku staj\u0105 si\u0119 sposobem rekonstrukcji utraconej rzeczywisto\u015bci, a zarazem form\u0105 zachowania w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci.\u00a0<\/p>

                                                                                                Analiza pozwoli wykaza\u0107, \u017ce to\u017csamo\u015b\u0107 w przestrzeni pogranicza ma charakter wielowarstwowy i kszta\u0142tuje si\u0119 w wyniku kontaktu r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w, kultur i tradycji. Atlantyda<\/em> Andrzeja Chciuka mo\u017ce by\u0107 zatem postrzegana nie tylko jako zapis osobistych wspomnie\u0144 autora, lecz tak\u017ce jako \u015bwiadectwo wielokulturowego \u015bwiata oraz przyk\u0142ad literatury pami\u0119ci, w kt\u00f3rej j\u0119zyk staje si\u0119 narz\u0119dziem ocalania nieistniej\u0105cej ju\u017c wsp\u00f3lnoty.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                                                S\u0142owa kluczowe: Andrzej Chciuk, Atlantyda<\/em>, pogranicze, wielokulturowo\u015b\u0107, to\u017csamo\u015b\u0107<\/p>

                                                                                                1. Piotr \u017bmigrodzki<\/strong>, Instytut J\u0119zyka Polskiego PAN<\/li><\/ol>

                                                                                                  Dwadzie\u015bcia lat Wielkiego<\/em><\/strong> s\u0142ownika j\u0119zyka polskiego PAN<\/em> \u2013 sk\u0105d przychodzimy, dok\u0105d zmierzamy<\/strong><\/p>

                                                                                                  Prace nad Wielkim s\u0142ownikiem j\u0119zyka polskiego PAN<\/em> rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 formalnie 1 stycznia 2006 roku, kiedy to w Instytucie J\u0119zyka Polskiego PAN zacz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zesp\u00f3\u0142 leksykograficzny powo\u0142any do tego zadania, p\u00f3\u017aniej przekszta\u0142cony w pracowni\u0119. Inicjatorem opracowania s\u0142ownika by\u0142 Komitet J\u0119zykoznawstwa PAN, s\u0142ownik za\u015b planowano jako wsp\u00f3lne przedsi\u0119wzi\u0119cie ca\u0142ego \u015brodowiska j\u0119zykoznawczego. Mia\u0142 on w opisie leksykograficznym aplikowa\u0107 najnowsze osi\u0105gni\u0119cia j\u0119zykoznawczej my\u015bli teoretycznej drugiej po\u0142owy XX wieku, a pod wzgl\u0119dem materia\u0142owym, a tak\u017ce, oczywi\u015bcie, koncepcyjnym, zast\u0105pi\u0107 nieaktualny ju\u017c 11-tomowy s\u0142ownik pod redakcj\u0105 Witolda Doroszewskiego. Pierwsze has\u0142a zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 w 2008 roku, a opublikowano je w roku 2009. Kolejne lata przynios\u0142y stopniowy rozw\u00f3j koncepcji s\u0142ownika i warunk\u00f3w technicznych jego realizacji, doprowadzi\u0142y te\u017c jednak do rewizji niekt\u00f3rych pierwotnych za\u0142o\u017ce\u0144, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 zbyt trudne lub nawet niemo\u017cliwe do realizacji w \u00f3wczesnych warunkach technicznych i finansowych. Mimo rozmaitych trudno\u015bci s\u0142ownik przetrwa\u0142 i niedawno przekroczy\u0142 100 tysi\u0119cy opracowanych hase\u0142.\u00a0<\/p>

                                                                                                  Niniejsze wyst\u0105pienie, kt\u00f3re mo\u017cna potraktowa\u0107 jako jubileuszowe (cho\u0107 zesp\u00f3\u0142 nie planuje organizacji osobnych obchod\u00f3w dwudziestolecia), b\u0119dzie po\u015bwi\u0119cone nast\u0119puj\u0105cym zasadniczym kwestiom: 1) przypomnieniu najwa\u017cniejszych fakt\u00f3w z historii s\u0142ownika, a tak\u017ce jego pierwotnych teoretycznych za\u0142o\u017ce\u0144 oraz zdaniu sprawy ze stopnia ich realizacji w s\u0142owniku; 2) pr\u00f3bie okre\u015blenia wp\u0142ywu s\u0142ownika na polskie j\u0119zykoznawstwo pierwszej \u0107wierci XXI wieku;\u00a0 3) zarysowania perspektyw dalszego rozwoju s\u0142ownika (i leksykografii lingwistycznej w og\u00f3le). Niezale\u017cnie od determinacji zespo\u0142u, aby kontynuowa\u0107 dzie\u0142o, rysuj\u0105 si\u0119 one niepewnie w g\u0142\u00f3wnej mierze ze wzgl\u0119du na rozw\u00f3j tzw. sztucznej inteligencji, kt\u00f3ra w mniemaniu wielu os\u00f3b jest wystarczaj\u0105cym narz\u0119dziem pozyskiwania informacji lingwistycznych potrzebnych u\u017cytkownikom.\u00a0\u00a0<\/p>

                                                                                                  S\u0142owa kluczowe: wsp\u00f3\u0142czesny j\u0119zyk polski, leksykografia, s\u0142ownictwo, historia j\u0119zykoznawstwa\u00a0<\/p>

                                                                                                  \u00a0<\/strong><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t

                                                                                                  \n\t\t
                                                                                                  \n\t\t\t\t\t

                                                                                                  <\/h2>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\n<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                                                                                                  Streszczenia \u00a0 \u00a0 1.\u00a0 Michalina Biernacka, Uniwersytet \u0141\u00f3dzki Shadowing jako skuteczna technika nauczania wymowy polskiej Ukrai\u0144c\u00f3w Celem referatu jest przyjrzenie si\u0119 wariantom techniki zwanej shadowing, zyskuj\u0105cej popularno\u015b\u0107 w nauczaniu wymowy j\u0119zyk\u00f3w obcych na \u015bwiecie. Nie doczeka\u0142a si\u0119 ona jednak dot\u0105d opisu w odniesieniu do nauczania j\u0119zyka polskiego jako obcego, dlatego temat uznano za interesuj\u0105cy i wart przedstawienia. Badania nad jej skuteczno\u015bci\u0105 prowadzone s\u0105 od dw\u00f3ch lat na kierunku studia polskie z j\u0119zykiem angielskim w Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim, na kt\u00f3rym j\u0119zyka polskiego jako obcego ucz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie studenci z Ukrainy. W trakcie referatu przybli\u017cony zostanie potencja\u0142 shadowingu i om\u00f3wione zostan\u0105 wskaz\u00f3wki korzystania z niego podczas lekcji. Postawiono bowiem tez\u0119, \u017ce jest to technika, kt\u00f3ra korzystnie wp\u0142ywa na rozw\u00f3j wymowy, jednocze\u015bnie podnosz\u0105c poziom kompetencji uczni\u00f3w\u00a0 w zakresie dzia\u0142a\u0144 j\u0119zykowych (szczeg\u00f3lnie recepcji ustnej i audiowizualnej oraz produkcji ustnej). Zaprezentowane zostan\u0105 tak\u017ce wnioski z przeprowadzonych bada\u0144. Przede wszystkim uznano za wa\u017cne ustalenie, czy jest to w\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b na rozwijanie wymowy w sytuacji, gdy j\u0119zyki uczni\u00f3w (ojczysty i docelowy) r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 znacz\u0105co pod wzgl\u0119dem prozodycznym. Pod lup\u0119 wzi\u0119to zar\u00f3wno odmienn\u0105 polsko\u2011ukrai\u0144sk\u0105 akcentuacj\u0119, jak i inne sposoby intonowania. Refleksji poddano tak\u017ce liczb\u0119 r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy j\u0119zykami, na jakie w trakcie \u0107wicze\u0144 w tej technice nale\u017cy zwraca\u0107 uwag\u0119 (o czym nie odnaleziono \u017cadnej wzmianki w literaturze przedmiotu). Szukano wi\u0119c odpowiedzi na pytania typu: czy lepiej koncertowa\u0107 si\u0119 na jednej g\u0142osce czy kilku, czy zawsze z udzia\u0142em prozodii czy bez niej, a mo\u017ce cechom prozodycznym po\u015bwi\u0119ca\u0107 nale\u017cy osobne \u0107wiczenia?\u00a0 Ostatecznie badania skoncentrowano na wariantach techniki shadowing i mo\u017cliwych sposobach przeprowadzania treningu z jej wykorzystaniem w ramach pracy stacjonarnej lub online, grupowo lub indywidualnie, samodzielnie lub pod kontrol\u0105 lektora.\u00a0\u00a0 S\u0142owa kluczowe: fonodydaktyka, techniki nauczania, metoda kontrastywna Mariya Bracka, Kijowski Uniwersytet Narodowy im. Tarasa Szewczenki Rzecz o pojednaniu polsko\u2011ukrai\u0144skim: pr\u00f3ba Paulina \u015awi\u0119cickiego W referacie zostanie om\u00f3wiona pr\u00f3ba podj\u0119cia pionierskich wysi\u0142k\u00f3w na rzecz polsko\u2011ukrai\u0144skiego porozumienia, poczynionych przez XIX\u2011wiecznego pisarza, publicyst\u0119 i powsta\u0144ca styczniowego Paulina \u015awi\u0119cickiego (1841\u20131876; pseudonimy P. Stachurski, Paw\u0142o Swij, D. \u0141ozowskyj). Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 stanowi\u0142a unikaln\u0105 romantyczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 zniesienia historycznych i spo\u0142ecznych podzia\u0142\u00f3w w czasach narastaj\u0105cych konflikt\u00f3w narodowo\u015bciowych. Kluczowym elementem dzia\u0142alno\u015bci publicystycznej i redaktorskiej \u015awi\u0119cickiego by\u0142o za\u0142o\u017cenie we Lwowie polsko\u2011ukrai\u0144skiego miesi\u0119cznika \u201eSio\u0142o\u201d (ukr. \u201e\u0421\u0435\u043b\u043e\u201d), stawiaj\u0105cego sobie za cel wzajemne poznanie obu kultur. Publikowano w nim teksty w j\u0119zyku polskim oraz ukrai\u0144skim (cz\u0119sto drukowane alfabetem \u0142aci\u0144skim, tzw. abecad\u0142em, co mia\u0142o u\u0142atwi\u0107 Polakom lektur\u0119). Na \u0142amach pisma popularyzowano tw\u00f3rczo\u015b\u0107 autor\u00f3w ukrai\u0144skich, w tym Tarasa Szewczenki. Kluczowym punktem w \u015bwiatopogl\u0105dzie \u015awi\u0119cickiego by\u0142o uzasadnienie koncepcji to\u017csamo\u015bci \u201eukrai\u0144sko\u2011ruskiej\u201d. Wed\u0142ug Iwana Franki, to w\u0142a\u015bnie \u015awi\u0119cicki by\u0142 autorem i popularyzatorem terminu \u201eukrai\u0144sko\u2011ruski\u201d. Pr\u00f3bowa\u0142 on przekona\u0107 Polak\u00f3w, \u017ce Ukrai\u0144cy s\u0105 odr\u0119bnym, pe\u0142noprawnym narodem o bogatej historii i kulturze, a nie jedynie \u201ecz\u0119\u015bci\u0105 narodu polskiego\u201d lub \u201ema\u0142orosyjskiego\u201d. Realizuj\u0105c t\u0119 koncepcj\u0119, \u015awi\u0119cicki pisa\u0142 dzie\u0142a literackie w obu j\u0119zykach (np. powie\u015b\u0107 Przed laty \u2013 ukr. Ko\u0142y\u015b bu\u0142o, Opowie\u015bci stepowe \u2013 ukr. Stepowi opowidannia). Jako jeden z pierwszych t\u0142umaczy\u0142 klasyk\u0119 literatury \u015bwiatowej (np. Hamleta Szekspira) na j\u0119zyk ukrai\u0144ski, staraj\u0105c si\u0119 podnie\u015b\u0107 rang\u0119 tego j\u0119zyka do poziomu j\u0119zyka literackiego. Dzi\u015b badacze traktuj\u0105 \u015awi\u0119cickiego jako jednego z pierwszych \u015bwiadomych rzecznik\u00f3w polsko\u2011ukrai\u0144skiego dialogu kulturowego, a refleksy jego za\u0142o\u017ce\u0144 mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w p\u00f3\u017aniejszych koncepcjach Jerzego Giedroycia czy wsp\u00f3\u0142czesnych procesach rekoncyliacji. S\u0142owa kluczowe: Paulin \u015awi\u0119cicki, dwuj\u0119zyczno\u015b\u0107, to\u017csamo\u015b\u0107 heterogeniczna, dialog kulturowy polsko\u2011ukrai\u0144ski, publicystyka Iryna Bundza, Narodowy Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki,Khrystyna Nikola\u0456chuk, Narodowy Uniwersytet Lwowski im. Iwana Franki Elastyczny, gi\u0119tki oraz \u0435\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439, \u0433\u043d\u0443\u0447\u043a\u0438\u0439: podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice w zakresie \u0142\u0105czliwo\u015bci leksykalno\u2011semantycznej polskich i ukrai\u0144skich przymiotnik\u00f3w W referacie zostanie przedstawiona analiza \u0142\u0105czliwo\u015bci polskich przymiotnik\u00f3w\u00a0 synonimicznych elastyczny, gi\u0119tki z ich kolokatami rzeczownikowymi w por\u00f3wnaniu z \u0142\u0105czliwo\u015bci\u0105 odpowiednich przymiotnik\u00f3w ukrai\u0144skich \u0435\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439, \u0433\u043d\u0443\u0447\u043a\u0438\u0439 i ich kolokatami rzeczownikowymi. Kolokaty s\u0142ownikowe zostan\u0105 wyekscerpowane z podstawowych \u017ar\u00f3de\u0142 leksykograficznych obu j\u0119zyk\u00f3w: S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego pod redakcj\u0105 Witolda Doroszewskiego, Uniwersalny s\u0142ownik j\u0119zyka polskiego pod redakcj\u0105 Stanis\u0142awa Dubisza, Inny s\u0142ownik j\u0119zyka polskiego pod redakcj\u0105 Miros\u0142awa Ba\u0144ki, Wielki s\u0142ownik j\u0119zyka polskiego pod redakcj\u0105 Piotra \u017bmigrodzkiego, \u0421\u043b\u043e\u0432\u043d\u0438\u043a \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043c\u043e\u0432\u0438: \u0432 20 \u0442\u043e\u043c\u0430\u0445 pod redakcj\u0105 Witalija Rusaniwskiego, \u0421\u043b\u043e\u0432\u043d\u0438\u043a \u0441\u043f\u043e\u043b\u0443\u0447\u0443\u0432\u0430\u043d\u043e\u0441\u0442\u0456 \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043c\u043e\u0432\u0438 (\u043d\u0430\u0439\u0443\u0436\u0438\u0432\u0430\u043d\u0456\u0448\u0430 \u043b\u0435\u043a\u0441\u0438\u043a\u0430) Iwana Sachny. Analiz\u0105 zostan\u0105 obj\u0119te wszystkie znaczenia wyraz\u00f3w elastyczny, gi\u0119tki oraz \u0435\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439, \u0433\u043d\u0443\u0447\u043a\u0438\u0439: zar\u00f3wno w\u0142a\u015bciwe, jak i przeno\u015bne. Po\u0142\u0105czenia tych przymiotnik\u00f3w (o\u015brodk\u00f3w kolokacji) z rzeczownikami (kolokatami) b\u0119d\u0105 badane w obr\u0119bie poszczeg\u00f3lnych grup leksykalno\u2011semantycznych (np. materia\u0142y, \u015brodki komunikacji etc.). Kolokaty pozyskane ze s\u0142ownik\u00f3w zostan\u0105 zestawione z kolokatami wyekscerpowanymi z korpus\u00f3w. \u0179r\u00f3d\u0142em materia\u0142u stan\u0105 si\u0119 najnowsze w obu j\u0119zykach korpusy j\u0119zykowe: Korpus Wsp\u00f3\u0142czesnego J\u0119zyka Polskiego (zawieraj\u0105cy teksty powsta\u0142e po 2011 roku), \u0413\u0435\u043d\u0435\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u0438\u0439 \u0440\u0435\u0433\u0456\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e \u0430\u043d\u043e\u0442\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0439 \u043a\u043e\u0440\u043f\u0443\u0441 \u0443\u043a\u0440\u0430\u0457\u043d\u0441\u044c\u043a\u043e\u0457 \u043c\u043e\u0432\u0438 (w wyszukiwarce zostan\u0105 wybrane odpowiednie ograniczenia). W celu zr\u00f3wnowa\u017cenia danych kontekstowych (w ukrai\u0144skim korpusie jest o wiele wi\u0119cej kontekst\u00f3w z analizowanymi wyrazami ni\u017c w polskim) badania zostan\u0105 przeprowadzone w kilku etapach. W pierwszej kolejno\u015bci przyjrzymy si\u0119 kontekstowym realizacjom przymiotnik\u00f3w polskich. Nast\u0119pnie wszystkie zebrane kolokaty polskiej pary synonimicznej przet\u0142umaczymy na j\u0119zyk ukrai\u0144ski i zbadamy w korpusie ich wyst\u0119powanie z wyrazami\u00a0 \u0435\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438\u0447\u043d\u0438\u0439, \u0433\u043d\u0443\u0447\u043a\u0438\u0439.\u00a0 W polu zainteresowa\u0144 znajd\u0105 si\u0119 podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy badanymi parami: dla analizowanych leksem\u00f3w zostan\u0105 ustalone kolokaty ekwiwalentne oraz kolokaty swoiste w obu j\u0119zykach. Badania uwidoczni\u0105 r\u00f3\u017cnice obrazu \u015bwiata zawartego w ka\u017cdym j\u0119zyku.\u00a0 S\u0142owa kluczowe: \u0142\u0105czliwo\u015b\u0107 leksykalno\u2011semantyczna, kolokat, korpus, s\u0142ownik, j\u0119zyk polski i ukrai\u0144ski Anna Burzy\u0144ska\u2011Kamieniecka, Uniwersytet Wroc\u0142awski Sztuka \u017cywego s\u0142owa w kszta\u0142ceniu akademickim. Z dziej\u00f3w lektoratu wymowy polskiej na Uniwersytecie Lwowskim (do 1939 roku) W marcu 1909 roku Ministerstwo Wyzna\u0144 i O\u015bwiaty dopu\u015bci\u0142o radc\u0119 cesarskiego Juliusza Tennera (1861\u20131922) do pe\u0142nienia funkcji lektora (nauczyciela) wymowy na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Ten\u00a0 prekursor poszukiwa\u0144 naukowych w dziedzinie sztuki \u017cywego s\u0142owa mia\u0142 \u015bwiadomo\u015b\u0107 roli, jak\u0105 odgrywa w spo\u0142ecze\u0144stwie kszta\u0142cenie w\u0142a\u015bciwej wymowy, czemu da\u0142 wyraz m.in. w\u00a0 jednej ze swoich prac, pisz\u0105c: \u201eB\u0119d\u0119 szcz\u0119\u015bliwy, je\u015bli skromne moje usi\u0142owania przyczyni\u0105 si\u0119 do zwr\u00f3cenia uwagi na sztuk\u0119 \u017cywego s\u0142owa jako na pierwiastek wychowania publicznego, je\u015bli si\u0119 przyczyni\u0105 do wskrzeszenia sztuki, ongi w Polsce tak kwitn\u0105cej, a dzi\u015b tak zaniedbanej\u201d (Technika \u017cywego s\u0142owa 1905, s. VIII). Fakt zatrudnienia Juliusza Tennera na Uniwersytecie Lwowskim przyczyni\u0142 si\u0119 do wzrostu zainteresowania teori\u0105 \u017cywego s\u0142owa na tej uczelni, co w praktyce prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na cykl wyk\u0142ad\u00f3w i \u0107wicze\u0144 prowadzonych z r\u00f3\u017cn\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 do 1939 roku w ramach tzw. lektoratu wymowy (dla polonist\u00f3w i innych s\u0142uchaczy).\u00a0 W prezentowanym referacie zostan\u0105 przedstawione sylwetki kolejnych lektor\u00f3w wymowy, na czele ze wspomnianym wcze\u015bniej Juliuszem Tennerem, odr\u00f3\u017cniaj\u0105cym deklamacj\u0119 (jako<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-585","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/polonistykalwowska.ijppan.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/585","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/polonistykalwowska.ijppan.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/polonistykalwowska.ijppan.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polonistykalwowska.ijppan.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/polonistykalwowska.ijppan.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=585"}],"version-history":[{"count":160,"href":"https:\/\/polonistykalwowska.ijppan.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/585\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3503,"href":"https:\/\/polonistykalwowska.ijppan.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/585\/revisions\/3503"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/polonistykalwowska.ijppan.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=585"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}